Του ΘΕΟΔΩΡΟΥ Δ. ΒΑΒΙΤΣΑ
Στο προηγούμενο άρθρο μας αναφερθήκαμε στην ανακαλυπτική μάθηση, την οποία ανέπτυξε ο Jerome Bruner. Κινούμενοι στην ίδια κατεύθυνση, της παρουσίασης διδακτικών μοντέλων που μπορούν να βοηθήσουν τον εκπαιδευτικό κατά την εκπαιδευτική πράξη, στο παρόν άρθρο θα αναφερθούμε στη μάθηση με παρατήρηση, που αναπτύχθηκε από τον Albert Bandura. Ο A. Bandura στη θεωρία του για την κοινωνική μάθηση αναφέρεται στη μάθηση που προκύπτει είτε από την άμεση παρατήρηση και μίμηση κάποιου προτύπου είτε από την έμμεση εμπειρία που αποκτά κανείς παρατηρώντας τη συμπεριφορά τηλεοπτικών προτύπων και τις συνέπειές της. Υποστηρίζει δηλαδή ότι η ανθρώπινη μάθηση δεν διαμορφώνεται μόνο από τις επιπτώσεις μιας αντίδρασης (άποψη των μπιχεβιοριστών), αλλά και από την παρατήρηση και μίμηση ατόμων που θεωρούνται ως πρότυπα συμπεριφοράς.
Ο συγκεκριμένος τύπος μάθησης διακρίνεται στις εξής τέσσερις φάσεις:
1. Προσοχή: Βασική προϋπόθεση της μάθησης με παρατήρηση είναι η επικέντρωση της προσοχής στη συμπεριφορά που πρόκειται να γίνει αντικείμενο μάθησης. Η εστίαση, όμως, της προσοχής σε μια συμπεριφορά δεν είναι δυνατόν να γίνει, παρά μόνο εφόσον αυτή προξενεί ενδιαφέρον, γοητεύει και χαρακτηρίζεται ως επιτυχημένη. Ο δε εκπαιδευτικός, για να τραβήξει την προσοχή των μαθητών του σε κάποιο μορφωτικό αγαθό, χρησιμοποιεί ενδιαφέροντες υπαινιγμούς, νεωτεριστικές απόψεις, χαρακτηριστικές επισημάνσεις κ.λπ.
2. Διατήρηση: Ο μαθητής θα μπορέσει να μιμηθεί μια συμπεριφορά, εφόσον την έχει συγκρατήσει στο μυαλό του. Για τη διατήρηση της συμπεριφοράς στη μνήμη συμβάλλει πολύ η εξάσκησή της, για την οποία ο δάσκαλος οφείλει να ενθαρρύνει και να διευκολύνει το μαθητή.
3. Παραγωγή: Μετά την παρατήρηση και τη διατήρηση της νέας συμπεριφοράς στη μνήμη, ο μαθητής πρέπει να την επαναλάβει πολλές φορές, μέχρις ότου αυτή να μπορεί να παραβληθεί μ’ εκείνη του προτύπου. Κατά την παραπάνω διαδικασία και μέχρι τη στιγμή που ο μαθητής θα δείξει ότι εκτελεί σε εξαιρετικό βαθμό τη νέα συμπεριφορά, ο εκπαιδευτικός οφείλει να τον ανατροφοδοτεί και να τον ενθαρρύνει.
4. Παρώθηση και ενίσχυση: Στη φάση αυτή ο μαθητής, ο οποίος έχει κάνει κτήμα του τη νέα συμπεριφορά, μπορεί, κάτω από την επίδραση ορισμένων παρωθητικών δυνάμεων και κινήτρων, να την παρουσιάζει στην τάξη. Με την κατάλληλη, δε, ενίσχυση (βαθμοί, έπαινοι κ.λπ.) που δέχεται από το δάσκαλο, ο μαθητής ισχυροποιεί την κατοχή της συμπεριφοράς και αυξάνει την επιθυμία του για μελλοντική επανάληψή της.
Κάνοντας πολλές μελέτες και πειράματα, ο A. Bandura υποστήριξε και απέδειξε ότι ο ρόλος της μάθησης στην ανάπτυξη των παιδιών κατέχει σημαντική θέση και διαδραματίζει σημαίνοντα ρόλο. Τα παιδιά παρατηρούν τους γύρω τους, μιμούμενα τις κινήσεις ή τις συμπεριφορές που βλέπουν και έτσι μαθαίνουν.
Μαθαίνουν τη συμμετοχή, τη συνεργασία με τους άλλους, την επίθεση και την κοινωνική αλληλεπίδραση. Στο κλασικό έργο του A. Bandura για το ρόλο της μίμησης στη μάθηση, σε πειράματα που έκανε, τα παιδιά που είδαν κάποιον να τιμωρείται για επιθετική συμπεριφορά έτειναν να εκδηλώσουν λιγότερες επιθετικές αντιδράσεις συγκριτικά με τα παιδιά εκείνα που είδαν κάποιον άλλο να αμείβεται για μια τέτοια συμπεριφορά ή με εκείνα που δεν είδαν ούτε τη μία περίπτωση ούτε την άλλη. Παρ’ όλα αυτά, ο A. Bandura υποστήριζε ότι τα παιδιά σε όλες τις ομάδες μαθαίνουν τη συμπεριφορά που μπορεί να βλέπουν, ακόμη κι αν δεν εκδηλώνουν άμεση αντίδραση σε αυτή και δεν τη μιμούνται, καθώς αυτό θα συμβεί υπό τις κατάλληλα ανακύπτουσες συνθήκες.
*O Θεόδωρος Δ. Βαβίτσας είναι Δάσκαλος, Υπ. Διδάκτωρ Παν/μίου Πατρών.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
