Την Πέμπτη 28 Μαΐου 2026 μέλη του Κύκλου Μελέτης Αγίας Γραφής (Ανδρών) της Καλαμπάκας επισκεφθήκαμε δύο ιστορικά θρησκευτικά Μνημεία της Ορθοδοξίας, την Ιερά Μονή Αγίου Βησσαρίωνος Δουσίκου και τον Βυζαντινό ναό της Υπεραγίας Θεοτόκου της «Ακαταμαχήτου» Παναγίας της Πόρτας ή «Πόρτας Παναγιάς».
ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΨΑΡΡΗ
Εμπνευστής και συγχρόνως συνοδοιπόρος αυτής της πνευματικής αποστολής ήταν ο παπα-Βαγγέλης Γκιουζέλης. Και τα δυο προσκυνήματα ανήκουν στην Ιερά Μητρόπολη Τρίκκης, Γαρδικίου και Πύλης.
Α) Ιερά Μονή Αγίου Βησσαρίωνος Δουσίκου
Βρίσκεται στο νοτιοανατολικό μέρος του όρους «Κόζιακας» ή «Κερκέτιον Όρος», πάνω από την Πύλη και από τα 700 μέτρα υψόμετρο αγναντεύει τον Θεσσαλικό κάμπο. Κτίστηκε, όπως αναφέρεται, από τον Άγιο Βησσαρίωνα τον Β΄ σε ερείπια βυζαντινής Μονής του 13ου αιώνα κατά τα έτη 1529-1534. Το 1550 ο ανεψιός του Αγίου, Νεόφυτος Λαρίσης, έκανε σημαντικές κτηριακές επεκτάσεις. Ανήγειρε επίσης το 1574 επιβλητικό καθολικό, υψηλό, ευρύχωρο και φωτεινό (θυμίζει το καθολικό της Ιεράς Μονής Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Μετεώρων) γιατί το προηγούμενο κατέρρευσε από μεγάλο σεισμό. Είναι αφιερωμένο στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος. Αγιογραφήθηκε το 1557 από τον εξαίρετο αγιογράφο Τζώρτζη με παραστάσεις της κρητικής σχολής, που διατηρούνται μέχρι σήμερα σε άριστη κατάσταση.
Προβάλλει σαν πνευματικό κάστρο που εντυπωσιάζει με τις πληθωρικές οικοδομές της, το υπέροχο Καθολικό στο κέντρο, με την διάταξη των κελιών σε ορόφους, με τους ξύλινους εξώστες, την ανεμόσκαλα και το δίχτυ, απ’ όπου γίνονταν η είσοδος στη Μονή μέχρι το 1962. Το μεγάλου ύψους τέμπλο φιλοτέχνησαν το 1767 ξυλογλύπτες από το Λινοτόπι Ηπείρου.
Στα 500 περίπου χρόνια της Μονής αναπτύχθηκε σημαντική εθνική, κοινωνική, φιλανθρωπική, πολιτιστική και εκπαιδευτική δράση. Διέθετε οργανωμένο κωδικογραφικό εργαστήριο που απαρτιζόταν από άριστους κωδικογράφους μοναχούς. Τα περισσότερα χειρόγραφα της Εθνικής Βιβλιοθήκης των Αθηνών, 532 τον αριθμό αριστουργήματα τέχνης, αποτελούν κτήμα και παραγωγή της Μονής. Τα απέσπασε μαζί με 65 παλαίτυπα, από τα πιο σπάνια, με βίαιο τρόπο το 1882 (ένα χρόνο μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλίας) κυβερνητική επιτροπή.
Η φωτεινή προσωπικότητα του Αγίου Βησσαρίωνος του Β’ έθεσε ανεξάλειπτα την σφραγίδα της γνήσιας μοναχικής παράδοσης στη Μονή και εξελίχτηκε μέσα στην ιστορική διαδρομή της σε συνεχές υμνητήριο του Θεού. Διέθετε εναρέτους πνευματικούς. Όπου καλούσαν την Αγία Κάρα, πάντα την συνόδευε πνευματικός. Πολλά είναι τα θαύματα του Αγίου Βησσαρίωνος του Β΄.
Σαν πολύτιμο ιερό κειμήλιο φυλάσσεται στη Μονή η Τιμία Κάρα του κτίτορος Αγίου Βησσαρίωνος του Β’. Με εντολή του Αγίου (και μάλιστα γραπτή) είναι άβατος η Μονή για τις γυναίκες, όπως και στο Άγιον Όρος. Για τις γυναίκες κτίστηκε τελευταία ένα παρεκκλήσι, λίγο πριν από τη Μονή. Πανηγυρίζει στις 15 Σεπτεμβρίου.
Το 2022 εκοιμήθη ο επί πεντηκονταετίαν διατελέσας διακεκριμένος Καθηγούμενος και θεοφόρος όντως Πνευματικός Πατήρ αυτής Αρχιμανδρίτης Ιγνάτιος Πούτος. Υπήρξε λειτουργός της Ιεράς Μονής Βυτουμά και αργότερα της Ιεράς Μονής Σταγιάδων. Ανεδείχθη νέος κτίτωρ της Ιεράς Μονής Κοιμήσεως της Θεοτόκου Κορμπόβου.
Μοναχός της Μονής μάς υποδέχτηκε και μας οδήγησε στο Καθολικό. Εκεί αφού ασπαστήκαμε την κάρα του Αγίου, ο νυν Γέροντας Βησσαρίων (κατάγεται από την Αύρα Καλαμπάκας) μας μίλησε για τη Μονή και για τον Άγιο Βησσαρίωνα τον Β’, τον «Άγιο των γεφυριών» όπως τον ονομάζουν.
Μετά την ξενάγηση μάς προσφέρθηκε καφές και γλυκό.
Ευχαριστούμε τον Γέροντα Βησσαρίωνα και του ευχόμαστε πολλά και άγια τα έτη.
Β) Ο βυζαντινός ναός της «Πόρτας Παναγιάς»
Στα βυζαντινά χρόνια, στη μεγαλοπρεπή χαράδρα που σχηματίζουν ο Κόζιακας (βόρεια) και ο Ίταμος (νότια), η κωμόπολη στη δεξιά όχθη του ποταμού (Πορταϊκού) ονομαζόταν Μεγάλαι Πύλαι και αργότερα Τρανή Πόρτα. Καταστράφηκε από πυρκαγιά και επιδημία το 1822. Λίγα χρόνια αργότερα άρχισε να αναπτύσσεται η σημερινή Πύλη στην αριστερή πλευρά του ποταμού.
Κοντά στην Μεγάλη Πόρτα προβάλλει ο ωραιότατος Ιερός Ναός της Υπεραγίας Θεοτόκου, ένα περίφημο βυζαντινό απομεινάρι, μνημείο θαυμάσιας τέχνης του 13ου αιώνα. Στην αρχή λειτουργούσε ως κεντρικός ναός-καθολικό σπουδαίας σταυροπηγιακής Μονής. Το Μοναστήρι και ο ναός κτίστηκαν το 1283 μ.Χ. με μέριμνα του Σεβαστοκράτορα της Θεσσαλίας Ιωάννου Β’ του Δούκα Αγγέλου Κομνηνού. Ο ναός είναι κτισμένος σε κρηπίδα άλλου παλαιότερου πρωτοχριστιανικού ναού, και εκείνος πάλι σε ερείπια ειδωλικού ιερού.
Το τέμπλο είναι μαρμάρινο, χαμηλό σε ύψος, με πλούσια γλυπτή διακόσμηση και κομψούς κιονίσκους. Την ομορφιά του τέμπλου συμπληρώνουν οι δύο υπέροχες ψηφιδωτές εικόνες του Χριστού και της Παναγίας σε φυσικό μέγεθος. Φιλοτεχνήθηκαν το 1283 μ.Χ. Ο Χριστός προβάλλει στην αριστερή πλευρά του τέμπλου και η Παναγία στη δεξιά (αντίστροφα από τη συνηθισμένη θέση). Η Παναγία είναι Δεξιοκρατούσα, βαστάζει τον Ιησού στη δεξιά πλευρά της.
Ο ναός τιμάται στην Κοίμηση της Θεοτόκου (της Ακαταμαχήτου) και πανηγυρίζει στις 23 Αυγούστου.
Ευχαριστούμε τον Καλαμπακιώτη Στάθη Καΐκη για την λεπτομερή ενημέρωση που μας έκανε.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
