Την ανάπτυξη περιπατητικών και ποδηλατικών υποδομών στη Θεσσαλία με έμφαση στα Μετέωρα προωθεί ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Κώστας Σκρέκας.
Για τον σκοπό αυτό, ο Τρικαλινός Υπουργός υπέγραψε πρόσφατα διμερή προγραμματική σύμβαση με το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο με αντικείμενο την εκπόνηση της σχετικής μελέτης.
Σκοπός της σύμβασης είναι η συνεργασία των συμβαλλομένων μερών, με κοινό στόχο την ανάπτυξη της Θεσσαλίας με έργα υποδομής μικρού κόστους και μεγάλης προστιθέμενης αξίας.
Σε δηλώσεις του προς την εφημερίδα «Τα Μετέωρα» ο κ. Σκρέκας τόνισε ότι με τη σύμβαση και τη μελέτη που θα ακολουθήσει ξεκινά μία προσπάθεια του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας που θα έχει επίκεντρο τα Μετέωρα, τα οποία θα αναδειχθούν με τη δημιουργία περιπατητικών και ποδηλατικών διαδρομών. Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας θα είναι αρωγός αυτής της προσπάθειας και ο φορέας που θα χρηματοδοτήσει μέσα από διάφορα προγράμματα την υλοποίηση των έργων.
Μεταξύ άλλων, στη σύμβαση τονίζεται η δημιουργία του «Ιερού Πάρκου των Μετεώρων», στόχος για τον οποίο θα διερευνηθούν η φέρουσα ικανότητα του χώρου, η ανακατασκευή και συντήρηση ιστορικών μονοπατιών, καθώς και η κατάλληλη διαμόρφωση και σύνδεση του Πάρκου με την ευρύτερη περιοχή.
Ποδήλατο και περπάτημα
Όπως είναι γνωστό, το τοπίο της Θεσσαλίας περιλαμβάνει κυρίως πεδινά αλλά και ορεινά τμήματα (Πήλιο, Πίνδος κ.λπ.). Οι πόλεις της είναι πεδινές και γι’ αυτό εκεί έχει αναπτυχθεί το ποδήλατο περισσότερο από οπουδήποτε αλλού στην Ελλάδα. Ειδικότερα, η Καρδίτσα θεωρείται η πόλη του ποδηλάτου και έχει πάρει ευρωπαϊκά βραβεία για αυτό.
Επίσης, το περπάτημα σε όλες τις θεσσαλικές πόλεις αποτελεί σημαντική επιλογή, που ενθαρρύνεται από εκτεταμένα δίκτυα πεζοδρόμων, όπως στη Λάρισα.
Τα Τρίκαλα έχουν κάνει και αυτά σημαντικά βήματα ως προς αυτό.
Εκτός πόλεων η παρουσία του ποδηλάτου είναι ισχνή. Είναι λογικό στα ορεινά τμήματα όχι όμως και στα πεδινά, όπου επίσης απουσιάζει.
Θα ήταν φυσικά ενδιαφέρων ο συνδυασμός ποδηλάτου και περπατήματος, ώστε με το μεν ποδήλατο να επικοινωνούν οι πόλεις και να οδηγείται ο ποδηλάτης σε αφετηρίες ορεινών διαδρομών ώστε να συνεχίζει ως περιπατητής σε ορεινά μονοπάτια.
Αυτός ο συνδυασμός είναι μια ανάγκη γενικώς στην ελληνική ύπαιθρο, όπου πολύ συχνά τα τοπία αποτελούν διαδοχή ορεινών και πεδινών τμημάτων.
Σε τέτοιες περιπτώσεις θα διευκόλυνε πολύ στον συνδυασμό των τρόπων επίσκεψης, εκτός από ποδήλατο και περπάτημα να περιλαμβάνεται και το αυτοκίνητο, χρήσιμο μεταξύ των άλλων και για τη μεταφορά ποδηλάτων.
Ο σχεδιασμός για τη Θεσσαλία θα επιτρέψει να εξεταστεί σειρά παραμέτρων αναγκαίων για την παραπάνω συνδεσμολογία, που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οπουδήποτε στην Ελλάδα.
Όπως τονίζεται στη σύμβαση, πρέπει κάποια στιγμή να υπάρξουν ποδηλατόδρομοι που θα συνδέσουν τον Βόλο με τη Λάρισα, δίπλα στην προαστιακή σιδηροδρομική γραμμή, τα Τρίκαλα με την Καρδίτσα και την Καλαμπάκα, τη Λάρισα με την Καρδίτσα. Οι παραπάνω πόλεις αποτελούν δεξαμενές μετακινήσεων με ποδήλατο και προφανώς στη Θεσσαλική ύπαιθρο υπάρχουν πολλοί τόποι που αξίζουν να συνδεθούν με αυτούς.
Για το περπάτημα στην ύπαιθρο αξίζει να δοθεί ιδιαίτερη σημασία στις ορεινές περιοχές που περιβάλλουν τη Θεσσαλική πεδιάδα, διότι εκεί υπάρχει πλούτος γραφικών μονοπατιών, σημαντικών τόσο για την κατασκευή τους όσο και για όσα επιτρέπουν στον πεζοπόρο να επισκέπτεται.
Τα Μετέωρα, χάρις στα μοναστήρια τους, όσο και στο μοναδικό τοπίο τους, μυστηριακό και ασφαλές, αποτελούν ένα πολύ ισχυρό πόλο έλξης, που υποδέχεται πολύ μεγάλο αριθμό επισκεπτών. Ωστόσο, η προσπέλαση των μοναστηριών με αυτοκίνητο, αν και δικαιολογημένη σε ένα βαθμό για πρακτικούς λόγους, επηρεάζει αρνητικά την ταυτότητα του ιερού τόπου. Ο χρήστης αυτού του μέσου εισπράττει μάλλον παραμορφωτικές προοπτικές της σχέσης των βράχων με τα μοναστήρια, της παραδοσιακής προσπέλασής τους με τα πόδια ή με τροχαλίες καθώς και της κλίμακας του τόπου. Μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει κάποιο αξιόλογο έργο, είτε για την ορεινή ποδηλασία, είτε για την αναμόρφωση των υφιστάμενων μονοπατιών ή την χάραξη νέων. Απουσιάζει μια στρατηγική, η οποία θα ενέτασσε περπάτημα και ποδήλατο σε μια στρατηγική ανάδειξης της ταυτότητας και της σημασίας αυτού του ιερού τοπίου.
Για το τοπίο των Μετεώρων θα άξιζε να επανεξεταστούν πολλά, διότι σήμερα η γνήσια μορφή του ιερού πάρκου τραυματίζεται από τον κορεσμό επισκεπτών και αυτοκινήτων και από την πολύ φτωχή άρθρωση των μοναστηριών στο αξιόλογο φυσικό τοπίο. Είναι αναγκαίο να περιλαμβάνει τον απαραίτητο εξοπλισμό, όπως παγκάκια, διαμόρφωση χώρων για πικ νικ, φωτισμό και σήμανση.
Ο αναλυτικός σχεδιασμός, σε κλίμακα εφαρμογής, θα επιτρέψει να εντοπιστούν ζητήματα συνδεσιμότητας με τη γειτονική Καλαμπάκα, το Καστράκι και τα Τρίκαλα, και λεπτομερειών στην υποδομή και στον εξοπλισμό που θα χρησιμεύσουν στη σύνταξη από το υπουργείο οδηγιών σχεδιασμού για όλη την Ελλάδα.
Τρία επίπεδα σχεδιασμού
Σύμφωνα με τα παραπάνω, προβλέπονται τρία επίπεδα σχεδιασμού:
• περιφέρειας Θεσσαλίας
• περιφερειακής ενότητας Τρικάλων
• περιοχής ιερού πάρκου Μετεώρων/ Καλαμπάκας/ Τρικάλων
Ειδικότερα, για καθένα από τα επίπεδα σχεδιασμού:
Στην περιφέρεια Θεσσαλίας θα εκπονηθεί master plan, το οποίο θα περιλαμβάνει πόλους ενδιαφέροντος, γεωγραφικούς, παραγωγικούς, οικιστικούς, πολιτισμικούς κ.α. και τις μεταξύ τους προτεινόμενες διαδημοτικές συνδέσεις για περπάτημα και ποδήλατο.
Στο ευρύ αυτό πεδίο οι πιο σημαντικές πηγές περιπατητών και ποδηλατών θα είναι οι πόλεις, κατά σειρά πληθυσμού, Λάρισα (145000), Βόλος (86000), Τρίκαλα (62000), Καρδίτσα (57000), Φάρσαλα (9000), Καλαμπάκα/Καστράκι (9000), Αλμυρός (8000) κ.α.
Στους παραπάνω περιπατητές και ποδηλάτες προστίθενται επισκέπτες, Έλληνες ή ξένοι, κυρίως των ορεινών όγκων που περιβάλλουν τον Θεσσαλικό κάμπο. Οι τελευταίοι τείνουν να αναδειχθούν σε περιοχές μεγάλου τουριστικού ενδιαφέροντος. Είναι πολύ πιθανό οι πεζοπόροι και ποδηλάτες, που θα ενδιαφέρονται για μικρές διαδρομές γύρω από τα καταλύματά τους, να είναι πολύ περισσότεροι σε αριθμό από εκείνους που θα διανύουν μεγάλες αποστάσεις, όπως για παράδειγμα αυτοί που θα έρχονται στην Ελλάδα από την Κεντρική Ευρώπη με ποδήλατο. Αποθαρρύνονται σήμερα από την έλλειψη υποδομής και τις συνθήκες ανασφάλειας που επικρατούν, όμως η Ελλάδα είναι ένας πολύ ελκυστικός προορισμός, για όλα τα άλλα πλην των μεταφορικών υποδομών, άρα όταν ανακατασκευαστούν τα μονοπάτια και υπάρξουν κατάλληλες διαμορφώσεις για την ασφάλεια των ποδηλατών τότε οι πύλες θα ανοίξουν και η χώρα θα υποδέχεται μεγάλους αριθμούς πεζοπόρων και ποδηλατών.
Θα είναι λοιπόν σημαντικό να σχεδιαστούν, ως παράδειγμα, εκτός από τις μεγάλες διευρωπαϊκές διαδρομές και τις εθνικές που θα διατρέχουν τη Θεσσαλία, και κάποιοι τοπικοί κλάδοι, που θα αρθρώνονται με τις ιεραρχικά σπουδαιότερες περιφερειακές διαδρομές, ώστε να συνδέονται εμβληματικοί πόλοι είτε με καταλύματα σε γειτονικές τους ορεινές περιοχές είτε με γειτονικές τους πόλεις.
Στην περιφερειακή ενότητα Τρικάλων, που θα αναλυθεί σε δεύτερο στάδιο, θα εκπονηθεί επίσης master plan, αλλά σε μεγαλύτερη λεπτομέρεια. Ένα μεγάλο ποσοστό της έκτασής της ανήκει σε ορεινούς όγκους. Στα δυτικά φτάνει σχεδόν μέχρι το Μέτσοβο και περιλαμβάνει καταπληκτικά τοπία και οικισμούς. Η απόσταση των Τρικάλων από την Καρδίτσα είναι μόλις 27 χλμ σε έναν επίπεδο κάμπο. Η απόσταση αυτή, λίγο μεγαλύτερη από την απόσταση των Τρικάλων από την Καλαμπάκα, καλύπτεται εύκολα με ποδήλατο και είναι σημαντικό να υπάρξει υποδομή ποδηλάτου που θα προτείνεται σε κατοίκους και επισκέπτες.
Σε αυτό το δεύτερο στάδιο θα αναλυθούν τυπικά προβλήματα που συναντώνται στα ορειβατικά μονοπάτια και θα δοκιμαστούν τεχνικές λύσεις που θα πρέπει να εφαρμόζονται σε εκείνα που θα ενταχθούν σε επιλεγμένες διαδρομές. Οα εξεταστούν, επίσης, οι κατάλληλες λύσεις σχεδιασμού διαδρομών ποδηλάτου στον κάμπο, όπως η σύνδεση Τρικάλων – Καλαμπάκας και Τρικάλων – Καρδίτσας. Οα χαραχτούν οι σχετικές διαδρομές.
Σε τοπικό επίπεδο θα εξεταστεί το Ιερό Πάρκο στα Μετέωρα. Τα Μετέωρα είναι ένας μοναδικός τόπος. Αποτελούν μια πολλαπλώς προστατευόμενη περιοχή, καθώς έχουν αναγνωρισθεί (με συγκεκριμένη οριοθέτηση) ως Ιερός Χώρος (1995), Αρχαιολογικός Χώρος ενταγμένος στα μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO (1988) και περιοχή ΝΑΤURΑ. Περιλαμβάνουν τη δεύτερη σημαντικότερη (μετά το Άγιο Όρος) Μοναστική Κοινότητα της χώρας και βρίσκονται σε ένα σπάνιας ομορφιάς και μυστηρίου τοπίο. Ο σχεδιασμός στα Μετέωρα πρέπει να συνδυάζει αρμονικά την περιβαλλοντική προστασία με τη διασφάλιση της πνευματικότητας και του θρησκευτικού χαρακτήρα της περιοχής. Τα τελευταία χρόνια (προ της πανδημίας (Covid- 19) ο αριθμός των επισκεπτών ξεπερνούσε τις αντοχές των Μονών και γενικότερα του τόπου. Οι δρόμοι είχαν κορεστεί, η ρύπανση είναι μεγάλη, η στάθμευση άναρχη και οι κίνδυνοι τροχαίων μεγάλοι.
Το «Ιερό πάρκο Μετεώρων»
Το σύνολο του έργου χωρίζεται σε τρεις φάσεις. Σε κάθε φάση του έργου θα διερευνηθούν και θα εφαρμοσθούν πρωτοπόρες τεχνικές και καινοτόμες διαδικασίες για τον σχεδίασμά και την ανάπτυξη μεθοδολογίας στη δημιουργία περιπατητικών και ποδηλατικών υποδομών. Ο στόχος είναι να συνταχθούν οδηγίες που θα αξιοποιηθούν και θα εφαρμοσθούν μελλοντικά σε όλες τις αντίστοιχες υποδομές στη χώρα. Πρόκειται για έργο που, λόγω του αντικειμένου και της διερεύνησής του σε διάφορες κλίμακες (περιφερειακή, νομού και τοπική), καλείται να διαχειριστεί και να προτείνει λύσεις σε σύνθετες προκλήσεις επιστημονικού και τεχνολογικού ενδιαφέροντος, που αιτιολογούν πλήρως τη συμμετοχή ενός επιστημονικού φορέα όπως το ΕΜΠ.
Το «Ιερό πάρκο Μετεώρων» θα εξεταστεί στην τρίτη και τελευταία φάση της μελέτης, καθώς, όπως τονίζεται τα Μετέωρα αποτελούν μια πολύ ειδική περίπτωση, όχι μόνο στη Θεσσαλία αλλά παγκόσμια.
Βεβαίως και για αυτά τίθεται θέμα μονοπατιών ακόμη και κίνησης ποδηλάτων, ωστόσο η ιερότητα του χώρου είναι μια πολύ ισχυρή παράμετρος που τα διαφοροποιεί από τα υπόλοιπα δίκτυα της περιφέρειας Θεσσαλίας. Αυτό όμως που αξίζει να διδαχτεί ο σχεδιασμός για τα τελευταία είναι το ζήτημα της προστασίας του φυσικού τοπίου, για το οποίο θα προστεθούν κάποια ζητήματα στο Τεύχος Οδηγιών. Στη φάση αυτή περιλαμβάνονται τα παρακάτω υποέργα:
• Γενικός σχεδιασμός προσπελάσεων στις Ι. Μονές Μετεώρων. Δεδομένων των προβλημάτων κορεσμού που αντιμετωπίζουν οι Μονές λόγω της συστηματικής χρήσης αυτοκινήτου, σχεδόν από το σύνολο των επισκεπτών, θα εξεταστούν λύσεις ενθάρρυνσης μέρους των να χρησιμοποιεί εναλλακτικούς τρόπους, όπως το περπάτημα και το ποδήλατο. Εκ των πραγμάτων για αυτήν την εξέταση θα εμπλακεί και το ζήτημα των αυτοκινήτων των οποίων την υποδομή θα χρησιμοποιεί και το ποδήλατο, αλλά υπό όρους ασφαλείας (υποδομή και λειτουργία). Θα χαρτογραφηθεί το δίκτυο προσπελάσεων αυτοκινήτου, ποδηλάτου και μονοπατιών καθώς και οι χώροι στάθμευσης έξω από τα μοναστήρια.
• Διερεύνηση παραμέτρων φέρουσας ικανότητας του ιερού χώρου Μετεώρων. Πρόκειται για κατά προσέγγιση εξέταση πολλών ποσοτικών αλλά και ποιοτικών παραμέτρων, εκ των οποίων η ιερότητα του χώρου είναι η πιο σημαντική. Θα εξεταστεί η φέρουσα ικανότητα των χώρων στάθμευσης στις εισόδους των μοναστηριών ως προς τα αυτοκίνητα, του επισκέψιμου εσωτερικού των μοναστηριών, ως προς τον αριθμό προσκυνητών, του οδικού δικτύου, του ιερού ‘πάρκου’ στο οποίο εδράζονται οι βράχοι, του φυσικού περιβάλλοντος κ.λπ.
• Προκαταρκτική θεώρηση και αντιμετώπιση ζητημάτων ανακατασκευής και συντήρησης των ιστορικών μονοπατιών στο ιερό ‘πάρκο’ Μετεώρων. Θα γίνει καταγραφή και χαρτογράφηση των μονοπατιών, που περιλαμβάνει αυτοψία στα ιστορικά μονοπάτια και καταγραφή αναγκών συντήρησης, ανακατασκευής, πρόσθετων συνδέσεων. Θα τυποποιηθούν σε προκαταρκτικό στάδιο κατασκευαστικά προβλήματα και λύσεις, οι οποίες δεν θα είναι οι τυπικές λύσεις που δόθηκαν στα ορεινά μονοπάτια (που θα έχουν εξεταστεί σε προηγούμενα υποέργα), διότι υπεισέρχεται και η παράμετρος της προστασίας και ανάδειξης της ταυτότητας του ιερού χώρου. Συνεπώς, ως ιδιαίτερη περίπτωση θα προστεθούν προκαταρκτικοί τύποι λύσεων στο τεύχος Οδηγιών Σχεδιασμού και Μεθοδολογίας.
Στο σχετικό με το Πάρκο τεύχος Τεχνικής έκθεσης θα περιλαμβάνονται:
– Η χαρτογράφηση οδικού δικτύου και μονοπατιών στην περιοχή των Μετεώρων. Εξέταση, σε επίπεδο γενικού σχεδιασμού, εναλλακτικών για την όσο γίνεται πιο άνετη και ασφαλή προσπέλαση των επισκεπτών μέσω μονοπατιών. Προσέγγιση του ζητήματος της στάθμευσης των οχημάτων.
– Το τεύχος ανάλυσης της φέρουσας ικανότητας διαφόρων παραμέτρων σχετικών με οχήματα, προσκυνητές, υποδομές κυκλοφορίας κ.λπ. Κατευθύνσεις παρεμβάσεων για την αποκατάσταση πιο ισόρροπων σχέσεων μεταξύ των παραπάνω παραμέτρων.
– Η καταγραφή προβλημάτων συντήρησης στα ιστορικά μονοπάτια Μετεώρων και αντίστοιχων λύσεων.
Διάρκεια φάσεων προγραμματικής σύμβασης
Η χρονική διάρκεια των τριών φάσεων της Προγραμματικής Σύμβασης είναι:
• διάρκεια Α’ φάσης: 5 μήνες
• διάρκεια Β’ φάσης: 3 μήνες
• διάρκεια Γ’ φάσης: 3 μήνες
Συνεπώς, η συνολική διάρκεια της Προγραμματικής Σύμβασης (χρονική διάρκεια εκπόνησης του έργου) είναι έντεκα μήνες, με ημερομηνία έναρξης την υπογραφή της παρούσας.
Η διάρκεια της Σύμβασης μπορεί να τροποποιηθεί ύστερα από αιτιολογημένη εισήγηση της Κοινής Επιτροπής Παρακολούθησης και κατόπιν αιτήματος της Επιστημονικής Υπευθύνου ή του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας δια της Διεύθυνσης Μελετών και Έργων Αστικών Αναπλάσεων και ομόφωνη απόφαση των νόμιμων εκπροσώπων των δύο συμβαλλομένων μερών (η παράταση δεν συνεπάγεται επιπλέον δαπάνη).
Η παρούσα προγραμματική σύμβαση χρηματοδοτείται από τον Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας με το ποσό των 235.600 €, από πόρους του Πράσινου Ταμείου.
Ερευνητική ομάδα
Για την εκτέλεση του έργου ορίζεται, από την πλευρά του ΕΜΠ, Επιστημονική Υπεύθυνη η κ. Χρυσή Πότσιου, Καθηγήτρια Εργαστηρίου Φωτογραμμετρίας της Σχολής Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών – Μηχανικών Γεωπληροφορικής (ΣΑΤΜ-ΜΓ), η οποία θα ορίσει ειδικότερα τα μέλη της ερευνητικής ομάδας και θα συντονίσει και θα διεκπεραιώσει τις εργασίες της. Η Επιστημονική Υπεύθυνη ευθύνεται εν γένει για την ορθή υλοποίηση και πιστοποίηση του φυσικού αντικειμένου του έργου και τη σκοπιμότητα των δαπανών που συνδέονται με την εκτέλεσή του, παρακολουθώντας το οικονομικό αντικείμενό του.
Η Επιστημονική Υπεύθυνη του ΕΜΠ αναλαμβάνει τη γενική ευθύνη για την υποβολή όλων των εγγράφων εκ μέρους του ΕΜΠ προς το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας και για τη γενικότερη σύνδεση μεταξύ των δύο συμβαλλομένων μερών. Σε περίπτωση προσωρινής απουσίας ή κωλύματος, η Επιστημονική Υπεύθυνη του ΕΜΠ αναπληρώνεται από μέλος ΔΕΠ του Εργαστηρίου Φωτογραμμετρίας της Σχολής Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών – Μηχανικών Γεωπληροφορικής, που υποδεικνύεται από την ίδια και ορίζεται από το ΕΜΠ.
Στη σύνθεση της ερευνητικής ομάδας του ΕΜΠ θα περιλαμβάνονται μέλη ΔΕΠ και ΕΔΙΠ του Εργαστηρίου Φωτογραμμετρίας και της Μονάδας Βιώσιμης Κινητικότητας της ΣΑΤΜ-ΜΓ, με μεγάλη ερευνητική εμπειρία και εξειδίκευση στα αντικείμενα του έργου, που θα πλαισιωθούν από μέλη του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και άλλους εξειδικευμένους επιστήμονες.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
