«Τον Σταυρόν σου προσκυνούμεν Δέσποτα και την αγίαν σου Ανάστασιν δοξάζομεν»
Γράφει ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΨΑΡΡΗΣ
Στις 14 Σεπτεμβρίου έχει καθιερωθεί από την Ορθόδοξη Εκκλησία μας να εορτάζεται η Παγκόσμιος Ύψωσις του Τιμίου Σταυρού. Ένας από τους ναούς που εορτάζουν και πανηγυρίζουν αυτήν την ημέρα είναι και ο Ναός του Τιμίου Σταυρού Δολιανών-Κρανιάς Ασπροποτάμου.
Είναι γνωστό πως η Αγία Ελένη, μητέρα του Μεγάλου Κωσταντίνου, κάνοντας ανασκαφές στους Αγίου Τόπους βρήκε το Σταυρό που σταυρώθηκε ο Χριστός, το φυτό βασιλικός… Ο Σταυρός μετά τη Σταύρωση και Ανάσταση του Χριστού από ξύλο ατίμωσης έγινε ξύλο σωτηρίας.
Την Παρασκευή το απόγευμα 13 Σεπτεμβρίου 2019 τελέστηκε Πανηγυρικός Εσπερινός μετά αρτοκλασίας και Θείου Κηρύγματος. Χοροστάτησαν ο Αρχιμ. Μακάριος Ιακωβάκης Ηγούμενος της Ιεράς Μονής Αγίου Νικολάου Σιαμάδων, ο π. Δημήτριος Σπυρόπουλος και άλλοι ιερωμένοι. Το Θείο Λόγο κήρυξε ο Γέροντας Μακάριος. Στο τέλος μοιράστηκε στους πιστούς αρτοκλασία, γλυκό και σιτάρι.
Την ημέρα της εορτής 14 Σεπτεμβρίου τελέστηκε ο Όρθρος, η τελετή Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού και η Θεία Λειτουργία. Χοροστάστησε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Σταγών και Μετεώρων κ. Θεόκλητος, πλαισιούμενος από ιερωμένους της Ιεράς Μητροπόλεως.
Στο ψαλτήρι και τις δυο μέρες ήταν καλλίφωνες μοναχές από τη Μονή Αγίου Στεφάνου Μετεώρων οι οποίες είχαν μεταφέρει για προσκύνηση και ευλογία τεμάχιο ξύλου από τον Τίμιο Σταυρό. Στο τέλος προσφέρθηκε σε όλους αρτοκλασία, βασιλικός και γλυκό νηστίσιμο. Πλήθος κόσμου παρακολούθησε και τις δυο θρησκευτικές τελετές. Την ημέρα της εορτής τα αυτοκίνητα κόντεψαν να φτάσουν μέχρι την Κρανιά. Θύμισε μέρες Δεκαπενταύγουστου όταν στο ναό λειτουργούσε ο εκάστοτε ιερέας της Κρανιάς.
Ιστορικά στοιχεία για τον Ιερό Ναό Τιμίου Σταυρού
Ο ναός του Τιμίου Σταυρού απέχει 48 χιλιόμετρα από την Καλαμπάκα και είναι κτισμένος ανάμεσα στα χωριά Κρανιά και Δολιανά σε μια περιοχή κατάφυτη από υπεραιωνόβιες βελανιδιές και πανύψηλα λυγερόκορμα έλατα, σε υψόμετρο 1.140 μ. περίπου.
Είναι μοναδικό κτίσμα στον Ορθόδοξο κόσμο με μια κατ’ εξοχήν πέτρινη φυσιογνωμία. Το κτίριο είναι πέτρινο, η σκεπή είναι με πέτρινες πλάκες όπως και το δάπεδο καθώς και οι κολώνες αποτελούνται από λαξευμένες στρογγυλές πέτρες τοποθετημένες η μία πάνω στην άλλη. Αποτελεί ξεχωριστό μεταβυζαντινό Μνημείο.
Χωμένος στα καταπράσινα βουνά του Ασπροποτάμου -δίκαια μπορούμε να τον αποκαλέσουμε Ορθόδοξο Παρθενώνα του Ασπροποτάμου και του κόσμου όλου- μοιάζει με ακοίμητο φρουρό των βουνών της Πίνδου, που με τις πολλαπλές «σκοπιές»-Τρούλους να ξεφυτρώνουν στη στέγη φοβίζει κάθε εχθρό.
Η πρωτοτυπία αυτού του ναού έχει να κάνει και με την εξωτερική αρχιτεκτονική του και ιδιαίτερα τους δεκατρείς (12+1) τρούλους που συμβολίζουν τους δώδεκα μαθητές και τον Χριστό. Οι τρεις απ’ αυτούς, του μεσαίου κλίτους, διακρίνονται και εσωτερικά, ο κεντρικός μάλιστα είναι διπλός-διόροφος, και οι υπόλοιποι διακοσμητικοί.
Μεγάλης αρχιτεκτονικής αξίας είναι και ο εσωτερικός χώρος με τις πολλές αψίδες, τις κόγχες και τους θόλους. Έχει καλή ακουστική που οφείλεται και στα λαγήνια που είναι κτισμένα στους τοίχους με τα στόμιά τους προς το κέντρο του ναού.
Στο ιερό, πίσω από τον Εσταυρωμένο, υπάρχει μικρό πέτρινο σύνθρονο και στο νάρθηκα στενή πέτρινη σκάλα που οδηγεί στο άλλοτε «κρυφό Σχολειό». Μεταξύ της εξωτερικής στέγης και της εσωτερικής οροφής υπάρχουν μεγάλα διάκενα-κρύπτες.
Είναι άγνωστο πότε κτίστηκε ο ναός που είναι μεταγενέστερος από την άλλοτε Μονή Τίμιας Ζώνης.
Ο Γ. Ζιάκας γράφει ότι: «Η κατασκευή τοποθετείται γύρω στα 1770». Σ’ αυτή τη χρονολογία καταλήγει και ο Π. Μυλωνάς. Η Αικ. Σπυράκη-Καλλαντζή αναφέρει: «χρονολογείται στον 18ο αιώνα».
Σε ενθύμηση της 5/9/1863 γράφεται: Εν έτεισι 1792, όπου εκτίσθη εξ αρχής το μοναστήριον».
Ο Δημ. Καλούσιος, που έγραψε βιβλίο για τη Μονή, τον τοποθετεί στα 1792.
Η απανταχούσα της μονής με ημερομηνία 3/1/1841 γράφει μεταξύ άλλων: «Εις την ανέγερσιν του νέου τούτου ναού». Και «να οικοδομηθή μέγας και ευρύχωρος ναός του Τιμίου Σταυρού». Και ο Αλ. Χατζηγάκης δε δίνει σαφή χρονολογία. Υποστηρίζεται πως το διάστημα 1839-1848 έγιναν επισκευές στο ναό και όχι το αρχικό του κτίσιμο.
Θα προσθέσω και κάτι που ξαναέγραψα: Ο ναός του Τιμίου Σταυρού πρέπει να κτίστηκε μετά τη διέλευση του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού από την Κρανιά, άρα και από τη Μονή Τιμίας Ζώνης, και ίσως σ’ αυτόν να οφείλεται η ονομασία της Μονής λόγω του Σταυρού που το τοποθέτησε στο χωριό.
Τον Οκτώβριο του 1943 οι Γερμανοί, ίσως ως αντίποινα για την εκτέλεση εκεί από τους αντάρτες 80 περίπου Γερμανών αιχμαλώτων στρατιωτών έκαψαν τους ναούς, την Κρανιά και τα Δολιανά.
Με χρήματα από δωρεές, εράνους, κρατικές ενισχύσεις και ενέργειες των Κρανιωτών έγιναν αναστηλώσεις τοίχων, τρούλων, στέγης και άλλες εργασίες. Σημειώνω ότι το Τέμπλο που στοίχισε πάνω από δύο εκατομ. Δρχ. κατασκευάστηκε το 1985 με δωρεά της οικογένειας Βίρβου και η εικόνα της Υψώσεως στο τέμπλο είναι δωρεά της Μαρίας Απ. Ψαρρή.
Το ναό του Τιμίου Σταυρού επισκέφτηκε με τον μακαριστό κυρό Σεραφείμ και ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος κυρός Χριστόδουλος. Μάλιστα στην επιστροφή, καθισμένος σε παγκάκι στο «Κουκουφλί», αφού θαύμασε την περιοχή είπε: «Εδώ πρέπει να έρθουμε άλλη φορά, να μην είναι νηστεία, να φάμε ένα κατσικάκι». Δεν πρόλαβε…
Ο μακαριστός Μητροπολίτης Σταγών και Μετεώρων κυρός Σεραφείμ με την υπ’ αριθμ. 30/17-8-1998 Πράξη του αναγνώρισε και παρέσχε την κυριότητα και απόλυτη εξάρτηση της Μονής στον Άγιο Στέφανο Μετεώρων. Μέχρι το 1924 η ανδρική Μονή ήταν αυτόνομη και με το Προεδρικό διάταγμα της 9-6-1924 διαλύθηκε και συγχωνεύτηκε με την τότε ανδρική μονή Αγίου Στεφάνου.
Από το 2004-2005 ο ναός περιήλθε στην Ιερά Μονή Αγίου Στεφάνου Αγίων Μετεώρων, όχι και με τόσο κομψό τρόπο, ενώ μέχρι τότε τη διαχειρίζονταν ο εκάστοτε ιερέας και το εκκλησιαστικό Συμβούλιο της Κρανιάς.
Υ.Γ.: Ο τίτλος «ο χορός των Τρούλων» (όπως και ο χαρακτηρισμός “Παρθενώνας του Ασπροποτάμου” είναι δικός μου, άλλο αν σε κάποιους αρέσει να χρησιμοποιούν ξένα κείμενα, όπως συνηθίζουν να χρησιμοποιούν και άλλα στοιχεία, χωρίς να αναφέρουν τον «ποιητή». Μάλιστα στο βιβλίο του ο Δημ. Καλούσιος αναφέρει στη βιβλιογραφία του και άρθρο μου που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Τρικαλινά Νέα» το 1995 και είχε τίτλο “ο χορός των Τρούλων”. Μάλλον λοιπόν τους αρέσουν τα γραφόμενά μου όμως είναι αλλεργικοί με τ’ όνομά μου. Δικό τους το πρόβλημα.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
