Η πιο σημαντική γεωργική δουλειά του Σεπτεμβρίου είναι ο τρύγος και γι αυτό ο μήνας αυτός πήρε και το όνομα Τρυγητής.
Τα ροζακιά τ’ αδρόμεστα
βοστρύχια στα καλάθια,
οι νιοι κι οι νιές τα κουβαλούν
τα φέρνουνε στον ώμο,
και μεσ’ στα πατητήρια τους
οι νιοι τα ρίχνουν, τα πατούν
και ρόγες ρόγες τ’ αναλυούν…
Έτσι τραγουδά ο Ανακρέοντας τον τρύγο.
Έτσι τον τραγουδά αιώνες τώρα ο λαός μας κάθε χρόνο, όταν αδράχνει τα γλυκόχυμα τσαμπιά, τα ξεκολλάει από τη μάνα τους και τα αποθέτει σε καλάθια ή κοφίνια. Έτσι, ο τρύγος είναι ο ύμνος τής καλοκαιριάτικης χαράς.
Αυτή την εποχή κι ως τα τέλη Σεπτεμβρίου ξεκινά στην περιοχή μας και σε όλη την Ελλάδα ο τρύγος. Τα πρόσωπα χαρωπά, αφού οι κόποι μιας ολόκληρης χρονιάς απέδωσαν καρπούς, και τι καρπούς! Μεθυστικούς! Μπορεί ο τρύγος να διαρκεί λίγες μέρες αλλά η προετοιμασία των αμπελιών είναι ιδιαίτερα χρονοβόρα και αγχωτική διαδικασία.
Ο αμπελουργός φροντίζει το αμπέλι του όπως και το παιδί του. Πάντοτε οι αμπελουργοί υπερηφανεύονταν για τα αμπέλια και τις ποικιλίες τους, φρόντιζαν να είναι καλοκλαδεμένα, έτσι ώστε να είναι τα καλύτερα στην περιοχή τους.
Η γνώση της καλλιέργειας της αμπέλου είναι διαδεδομένη από τα βάθη της αρχαιότητας και είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη λατρεία του Διονύσου.
Τα παλιότερα χρόνια ο τρύγος είχε περισσότερο τη μορφή πανηγυριού, παρά μιας αγροτικής εργασίας. Και σήμερα όμως η όλη διαδικασία από τον τρύγο και το πάτημα των σταφυλιών, (με σύγχρονες μεθόδους πλέον), μέχρι και την παρασκευή του παραδοσιακού τσίπουρου, αποτελεί μια ευχάριστη περίοδο για ανθρώπους κάθε ηλικίας, που φροντίζουν να βρίσκονται αυτές τις ημέρες στην περιοχή μας και να συμμετέχουν σε όλες τις «τελετουργίες».
Η σημαντικότερη στιγμή του χρόνου για τη δουλειά των αμπελουργών και των οινοποιών είναι αναμφισβήτητα η ωρίμανση και ο τρύγος του σταφυλιού.
Ο τρύγος είναι η τελευταία φάση της δραστηριότητας της αμπελοκομίας και αφορά στο μάζεμα των σταφυλιών. Ο καθορισμός τού χρόνου του τρυγητού έχει μεγάλη σημασία για την ποιότητα των σταφυλιών. Τα σταφύλια που είναι έτοιμα για μάζεμα πρέπει να είναι ώριμα και ο βαθμός ωριμότητας βρίσκεται είτε εμπειρικά με το μάτι, είτε με δοκιμή στη γεύση, είτε με χημικές μεθόδους, όπως είναι η πυκνομέτρηση (γραδάρισμα), όταν έχουμε να κάνουμε με σταφύλια που προορίζονται για παραγωγή κρασιού.
Παραδοσιακά τα τρυγημένα σταφύλια συγκεντρώνονται σε ειδικά κοφίνια. Για την κοπή των τσαμπιών χρησιμοποιούνται ειδικοί σουγιάδες, ψαλίδια ή λεπίδες. Στην ελληνική ύπαιθρο ο τρύγος, μαζί με το πάτημα των σταφυλιών που τον ακολουθεί, είναι μια από τις σημαντικότερες αγροτικές εργασίες και γίνεται αφορμή για γιορτή, συνοδευόμενος από τα ανάλογα έθιμα.
Η τελευταία φάση της χαρούμενης αυτής ιεροτελεστίας είναι το γέμισμα των βαρελιών με τον μούστο, που συνοδεύεται με την ευχή «καλά κρασιά» για ένα καλό και γλυκόπιοτο κρασί. Ο μούστος μεταφέρεται και αποθηκεύεται συνήθως σε μεγάλα ξύλινα βαρέλια, όπου μέσα βράζει, ζυμώνεται και γίνεται κρασί.
Έπειτα δεν μένει στον κάθε νοικοκύρη παρά να κάνει υπομονή μέχρι τον Οκτώβριο για να δει τι κρασί πέτυχε.
Από τον μούστο οι νοικοκυρές κρατούν όση ποσότητα χρειάζονται για την παρασκευή της μουσταλευριάς (μπελντές) και των σουτζουκιών. Τη μουσταλευριά τη βάζουν σε διάφορα πιάτα και πιατέλες για κατανάλωση τις αμέσως επόμενες ημέρες. Ένα άλλο παραδοσιακό ρόφημα ή γλύκισμα που παρασκευάζεται από το μούστο είναι το πετιμέζι.
…Το πετιμέζι που μου έδινε η γιαγιά μου, πάνω σε μια φέτα ψωμί, ήταν ό, τι πιο γλυκό θυμάμαι από την παιδική μου ηλικία!
Τα «τσάμπουρα» των σταφυλιών στα τέλη Οκτωβρίου θα μεταφερθούν στις «καζανιές» για την παραγωγή και απόσταξη του τσίπουρου.
Ο τρύγος πάντα και παντού τελειώνει με χαρές, φαγοπότι και τραγούδια.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
