Πολιτισμός ή κουλτούρα. Δυο λέξεις που στη βάση τους διαφέρουν και που ο Μάριος Πλωρίτης επέμενε να αντικαταστήσουμε την τελευταία με την ελληνική λέξη παιδεία. Πολιτισμός ή κουλτούρα ή παιδεία όπως και να την πει κανείς είναι λέξεις που παίζουν στα χείλη όλων μας τελευταία λες και τις κατέχουμε. Ο πολιτισμός προερχόμενος από την λέξη “πολίτης” χρησιμοποιήθηκε εξ’ αρχής για να περιγράψει τους εκλεπτισμένους τρόπους που κατείχε κάποιος που τότε ζούσε στην πόλη, σε αντίθεση με τους “βάρβαρους” τρόπους ενός χωριάτη. Κι όμως. Το περασμένο καλοκαίρι, σ’ ένα ορεινό χωριό της Μεσσηνίας πέρασα ένα ολόκληρο μεσημέρι μέσα σε ένα σπουδαίο λαογραφικό μουσείο. Οι κάτοικοι του χωριού είχαν συγκεντρώσει αγροτικά εργαλεία, ενδύματα, έπιπλα κι ένα σωρό καθημερινά αντικείμενα του παρελθόντος και τα εκθέτανε με έναν ιδιαίτερο τρόπο στο υπό κατάρρευση, ως τότε, δημοτικό σχολείο. Καμία κοινοτική αρχή, ούτε και χρήματα χρειάστηκαν για να δημιουργηθεί αυτό το ανέλπιστο για τον επισκέπτη μικρό διαμάντι. Μόνο το μεράκι των κατοίκων και η απλοχεριά τους. Με την ίδια απλοχεριά που χάρισαν κάποτε, στο Πελλοπονησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα, τα νυφικά τους, δεκάδες γυναίκες και είχα την τύχη να τα θαύμασω πρόσφατα στην έκθεση “Νύφες” του Μουσείου Μπενάκη. Νυφικά από τα τέλη του 19ου ως τις αρχές του 21ου αιώνα που μέσα από την ποικιλία τους αναδεικνύονταν τα ήθη και οι κοινωνικές συμβάσεις της εποχής τους.
Με τα παραπάνω, θέλω να πω ούτε λίγο ούτε πολύ οτι ο πολιτισμός πάνω από όλα είμαστε εμείς. Εμείς τον διαμορφώνουμε και εμείς οι ίδιοι τον εκθέτουμε. Καμιά άρχουσα τάξη δεν είναι υπεύθυνη, όπως έχω αναφέρει ξανά, για την κατάφορα εγωιστική οδηγική μας συμπεριφορά όπου ο καθένας αποφασίζει να κινηθεί μέσα στους δρόμους, ικανοποιώντας αποκλειστικά τις προσωπικές του ανάγκες. Κανένας άλλος δεν είναι υπεύθυνος για όλα εκείνα τα μεγάλα πλατάνια, τα πεύκα, τις κερασιές που κόπηκαν κατά καιρούς στις γειτονιές, πλην εκείνων που σήκωσαν το τσεκούρι και τις έκοψαν. Κανείς δεν είναι υπεύθυνος για τις αυλές ή τις βεράντες που θυμίζουν περισσότερο αρχιτεκτονικές μακέτες και λιγότερο ανοιχτούς χώρους φύτευσης πρασίνου. Το ίδιο και οι δρόμοι και οι πλατείες. Γιατί φυσικά, επαναλαμβάνω, αυτή η πόλη είμαστε εμείς. Και αυτή η ακαθόριστη κι άναρχη αισθητική γύρω μας είναι ο καθρέφτης μας. Είμαι από αυτούς που πιστεύουν, ότι αν δεν έχεις γούστο θα πρέπει να ζεις σε ένα κακόγουστο σπίτι. Οι διακοσμητές είναι η ευκολία μας, αλλά εκπροσωπούν και το ψέμα μας. Γι’ αυτό και δεν είναι αποκλειστική ευθύνη καμιάς πολιτικής αρχής να εκπολιτίσει τους πολίτες της, γιατί είναι σαν να παίρνει ακριβώς αυτόν τον ρόλο του διακοσμητή. Πολιτισμός δεν είναι μόνο οι πολιτιστικές εκδηλώσεις που θα διοργανώσει ένας δήμος. Δεν θα έπρεπε καν να είναι κάτι που μπορεί να χορηγηθεί, γιατί έτσι υποδουλώνεται. Πολιτισμός είναι η ευγένεια της ψυχής μας, οι τρόποι μας κι ο σεβασμός στην ύπαρξή μας και στον χώρο που μοιραζόμαστε με τους άλλους. Είναι πάνω από όλα το μεράκι μας. Κι αυτό ευτυχώς υπάρχει! Βρίσκεται μέσα στις θεατρικές ομάδες, στους συλλόγους, στις χορωδίες. Μέσα σ’ αυτά τα μικρά κι όμως λαμπρά παραδείγματα, που αν τα κοιτάξει κανείς βαθύτερα, θα δει οτι στηρίζονται και υπάρχουν μόνο χάρη στον εθελοντισμό και στην πολλή, μα πάρα πολλή, συλλογική δουλειά των μελών τους.
Κάποτε, ο σπουδαίος ζωγράφος Γιάννης Τσαρούχης χάρισε στην Εθνική Πινακοθήκη τα έργα του κι εκείνη τα αρνήθηκε. Επίσης κάποτε ο Βρετανός εθνολόγος Edward Burnet Tylor διευκρίνησε οτι ο πολιτισμός δε σχετίζεται με τη βιολογική κληρονομικότητα, αλλά διαμορφώνεται σταδιακά από τους κοινωνικούς όρους που τον προσδιορίζουν. Καταλήγω λοιπόν λέγοντας ότι ο πολιτισμός δεν είναι κάτι που σου χαρίζεται ούτε και κάτι που το κληρονομείς γονιδιακά. Είναι κάτι που έχεις την ευθύνη ως άνθρωπος να τον καλλιεργείς και που πρέπει να αποκτήσεις και την ωριμότητα κάποια στιγμή να τον αποδεχτείς.
Αθανασία (Νάνσυ)Σαράντη
Φυσικός
Δημιουργική Ριζοσπαστική Κίνηση Πολιτών
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
