Ο «διμέτωπος αγώνας» υπήρξε διαχρονικά ένα από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της πολιτικής στρατηγικής ορισμένων κομμάτων που διεκδικούν την κυβερνητική εξουσία. Δεν αποτελεί απλώς μια τακτική αντιπαράθεσης, αλλά έναν τρόπο πολιτικού αυτοπροσδιορισμού, αφού μέσα από την ταυτόχρονη σύγκρουση με δύο αντίπαλες ιδεολογικές ή κομματικές δυνάμεις επιχειρείται η ανάδειξη της ιδιαίτερης πολιτικής τους ταυτότητας.
Ηλία Γιαννακόπουλου
Φιλολόγου
Η επιλογή, όμως, των δύο «μετώπων» δεν είναι ποτέ ουδέτερη. Αποκαλύπτει τις πραγματικές προτεραιότητες, τις φιλοδοξίες και, πολλές φορές, τις αδυναμίες ενός κόμματος.
Ο διμέτωπος αγώνας αποκτά πολιτικό κύρος όταν στρέφεται προς τους βασικούς διεκδικητές της εξουσίας. Όταν, αντίθετα, μετατοπίζεται προς δυνάμεις που δεν αποτελούν τον κύριο αντίπαλο, εύλογα γεννά ερωτήματα για την πολιτική αυτοπεποίθηση και τον στρατηγικό προσανατολισμό εκείνου που τον διακηρύσσει.
Το ΠΑΣΟΚ υπήρξε ίσως το κατεξοχήν κόμμα που ταύτισε την ιστορική του διαδρομή με τον διμέτωπο αγώνα απέναντι στη Δεξιά και στη δογματική Αριστερά, διεκδικώντας την ηγεμονία στον χώρο της Κεντροαριστεράς και την κυβερνητική εξουσία.
Σήμερα, όμως, η εικόνα μοιάζει να έχει αντιστραφεί. Όταν ο πολιτικός του λόγος δείχνει να εστιάζει περισσότερο στην αντιπαράθεση με την «ΕΛ.Α.Σ» (Τσίπρας) και την «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» (Καρυστιανού) παρά με το πρώτο δημοσκοπικά κόμμα (ΝΔ), η μετατόπιση αυτή δύσκολα μπορεί να εκληφθεί ως στρατηγική αυτοπεποίθησης.
Περισσότερο παραπέμπει σε έναν πολιτικό φορέα που, αδυνατώντας να διεκδικήσει με αξιώσεις την κορυφή, περιορίζεται σε μια μάχη για τη δεύτερη ή ακόμη και την τρίτη θέση. Και αυτή η εξέλιξη δεν συνιστά απλώς αλλαγή τακτικής, αλλά αποτελεί, για πολλούς, την πιο εύγλωττη ένδειξη της πολιτικής συρρίκνωσης και της ιστορικής κατάπτωσης ενός κόμματος που άλλοτε πρωταγωνιστούσε στις πολιτικές εξελίξεις.
Η σημερινή ηγετική ομάδα του ΠΑΣΟΚ, με επικεφαλής τον πρόεδρό του και τους στενούς του συνεργάτες, βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με σοβαρές πολιτικές ευθύνες.
Επί σχεδόν δύο χρόνια δεν κατόρθωσε να αξιοποιήσει την ευνοϊκή συγκυρία που δημιούργησε η εσωτερική κρίση και η εκλογική κατάρρευση του ΣΥΡΙΖΑ, ώστε να καταστήσει το ΠΑΣΟΚ τον αδιαμφισβήτητο πόλο της Κεντροαριστεράς.
Αντίθετα, οι δημοσκοπήσεις εμφανίζουν τη δυναμική του κόμματος στάσιμη, ενώ οι νέοι πολιτικοί σχηματισμοί («ΕΛ.Α.Σ» & «Ελπίδα για τη Δημοκρατία») διεκδικούν ή και καταλαμβάνουν υψηλότερες θέσεις στην εκλογική κατάταξη. Η ατελέσφορη αντιπολιτευτική τακτική και ο επίμονος προσανατολισμός σε έναν «διμέτωπο αγώνα», όπως αναλύθηκε προηγουμένως, όχι μόνο δεν απέδωσαν αλλά ενίσχυσαν την εικόνα πολιτικής αμηχανίας.
Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία ενός κόμματος που απαιτούνται γενναίες αποφάσεις πριν η πολιτική στασιμότητα μετατραπεί σε πολιτικό «κώμα».
Υπό αυτό το πρίσμα, η παραίτηση της σημερινής ηγεσίας και η ανάδειξη μιας νέας, με νωπή πολιτική νομιμοποίηση και διαφορετική στρατηγική, προβάλλει ως η πλέον συνεπής διέξοδος. Άλλωστε, το παράδειγμα του Βρετανού πρωθυπουργού, που ανέλαβε την πολιτική ευθύνη της αποτυχίας του, υπενθυμίζει ότι στις ώριμες δημοκρατίες η παραίτηση δεν αποτελεί ήττα, αλλά πράξη ευθύνης απέναντι στο κόμμα και τους πολίτες.
Θα αποτελέσει ιστορικό ατύχημα και κομματικό δυστύχημα, αν το ΠΑΣΟΚ, στη συγκυρία που διανύει η χώρα και με τις ευκαιρίες που παρουσιάστηκαν τα τελευταία χρόνια, επιστρέψει στα εκλογικά ποσοστά του 4% – 5% ή, ακόμη χειρότερα, γνωρίσει την εκλογική και πολιτική κατάρρευση που βίωσε ο ΣΥΡΙΖΑ. Μια τέτοια εξέλιξη δεν θα μπορεί να αποδοθεί μόνο στις εξωτερικές συνθήκες ούτε στις επικοινωνιακές υπεροχές των αντιπάλων. Θα αποτελεί πρωτίστως αποτυχία στρατηγικής, πολιτικής ανάγνωσης και ηγετικής διαχείρισης.
Τότε θα αρχίσει, όπως συμβαίνει συνήθως, η αναζήτηση του εξιλαστήριου θύματος, οι αλληλοκατηγορίες και οι ιστορικές αποτιμήσεις. Όμως σήμερα υπάρχει ακόμη χρόνος για διορθωτικές κινήσεις, για υπέρβαση προσωπικών επιλογών και για μια γενναία αναθεώρηση της πορείας.
Πολλοί άσπονδοι φίλοι του ΠΑΣΟΚ, βλέποντας το κόμμα να διαγκωνίζεται δημοσκοπικά ανάμεσα στην «ΕΛ.Α.Σ» και στην «Ελπίδα για τη Δημοκρατία», σπεύδουν να προεξοφλήσουν την πολιτική του παρακμή-πτώση, παραπέμποντας – με τους αναγκαίους συνειρμούς – στο ποίημα του Κ. Καβάφη «Τρώες». Ιδιαίτερα στους στίχους: «Είν’ οι προσπάθειές μας, των συφοριασμένων· είν’ οι προσπάθειές μας σαν των Τρώων». Η αναφορά υποδηλώνει την αίσθηση μιας διαρκούς αμυντικής μάχης απέναντι σε δυσμενείς συσχετισμούς.
Ο Καβάφης, στους «Τρώες», υπενθυμίζει πως υπάρχουν στιγμές όπου οι άνθρωποι μπορούν ακόμη να αλλάξουν «της τύχης την καταφοράν». Αυτή ακριβώς είναι η στιγμή για το ΠΑΣΟΚ.
Ωστόσο, το δίδαγμα του Καβάφη δεν είναι η μοιρολατρία, αλλά η επίγνωση της δυσκολίας και η ανάγκη να συνεχίζεται ο αγώνας, ακόμη και όταν οι πιθανότητες δεν είναι ευνοϊκές. Αυτό ακριβώς αποτελεί και το κρίσιμο πολιτικό στοίχημα για το ΠΑΣΟΚ.
Αν η σημερινή ηγεσία επιμείνει στην ίδια τακτική, κινδυνεύει να καταγραφεί στην ιστορία όχι μόνο ως εκείνη που δεν αξιοποίησε μια μοναδική πολιτική ευκαιρία, αλλά και ως εκείνη που υπέστη μια δεύτερη (;) πολιτική ήττα από τον Αλέξη Τσίπρα, ο οποίος εξακολουθεί να επηρεάζει τις εξελίξεις ακόμη και εκτός πρώτης γραμμής, και μια Τρίτη(;) από τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Τότε, όμως, θα είναι πλέον αργά. Η ιστορία δεν συγχωρεί εύκολα τις χαμένες ευκαιρίες.
Εν τω μεταξύ, μέσα σε αυτή τη διαρκή δημοσκοπική πίεση που υφίσταται το ΠΑΣΟΚ, με τη βελόνα των μετρήσεων να παραμένει κολλημένη και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να δείχνει ακόμη και τάσεις διολίσθησης προς μονοψήφια ποσοστά, προκαλεί εύλογα ερωτήματα η στάση της εσωκομματικής αντιπολίτευσης.
Την ώρα που ένα σημαντικό τμήμα των φίλων, των οπαδών και των ψηφοφόρων του κόμματος εκδηλώνει, άλλοτε υπόγεια και άλλοτε ανοιχτά, αισθήματα απογοήτευσης, ανησυχίας ή ακόμη και οργής για την αδυναμία δημοσκοπικής ανάκαμψης, όσοι κατά καιρούς εμφανίζονται λαλίστατοι σε ζητήματα στρατηγικής ή συνεργασιών επιλέγουν τώρα τη σιωπή ή την αμηχανία.
Πρόκειται για στάση ευθύνης, για τακτική αναμονής ή για μια συνειδητή επιλογή αναμονής της «εθελούσιας εξόδου» του Νίκου Ανδρουλάκη από την ηγεσία; Το ερώτημα τίθεται αναπόφευκτα. Αντί να διεξάγεται μια συλλογική μάχη για την πολιτική και δημοσκοπική ανάταξη του κόμματος, δημιουργείται η εντύπωση ότι κυριαρχούν προσωπικές στρατηγικές, εσωτερικές ισορροπίες και σχεδιασμοί διαδοχής.
Όταν, όμως, η προτεραιότητα μετατοπίζεται από την ανασύνταξη της παράταξης στην εξυπηρέτηση ατομικών επιδιώξεων, ο “μεγάλος χαμένος” δεν είναι μόνο η εκάστοτε ηγεσία, αλλά το ίδιο το ΠΑΣΟΚ και η αξιοπιστία του απέναντι στους πολίτες που αναζητούν μια πειστική και αξιόπιστη εναλλακτική κυβερνητική πρόταση εξουσίας.
Οι προσωπικές στρατηγικές είναι αναμενόμενες και, μέχρι ενός σημείου, θεμιτές στην πολιτική. Όταν, όμως, υπερισχύουν της συλλογικής ευθύνης απέναντι στην παράταξη, μετατρέπονται σε παράγοντα πολιτικής παρακμής.
Το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή και κανείς δεν μπορεί να θεωρεί δεδομένο ότι θα υπάρχει απεριόριστος πολιτικός χρόνος. Υπάρχει πάντοτε ο κίνδυνος να φτάσει η στιγμή που θα επιβεβαιωθεί το κοινώς λεγόμενο «the game is over» (το παιχνίδι τελείωσε). Τότε δεν θα υπάρχουν νικητές και ηττημένοι στο εσωκομματικό πεδίο, αλλά όλοι –πρόεδρος, δελφίνοι και κορυφαία στελέχη– θα κληθούν να απολογηθούν ενώπιον της ιστορίας για το πολιτικό requiem του ΠΑΣΟΚ.
Και μια τέτοια εξέλιξη δεν αρμόζει ούτε στην ιστορική διαδρομή ούτε στην προσφορά ενός κόμματος που σημάδεψε τη Μεταπολίτευση. Η ιστορία δεν συγχωρεί όσους, ενώ διέβλεπαν τον κίνδυνο, επέλεξαν να επενδύσουν στις προσωπικές τους φιλοδοξίες αντί να δώσουν από κοινού τη μάχη για την πολιτική αναγέννηση της παράταξης.
Οι πολιτικοί θρηνωδοί, ως συνήθως βιαστικοί, έχουν ήδη ετοιμάσει το επίσημο ένδυμα για την τελετή του πολιτικού αποχαιρετισμού του ΠΑΣΟΚ.
Ωστόσο, η ιστορική του διαδρομή έχει αποδείξει ότι πρόκειται για μια επτάψυχη παράταξη, που πολλές φορές διέψευσε όσους προεξόφλησαν το τέλος της.
Το πραγματικό, όμως, διακύβευμα δεν είναι απλώς να αποφύγει την εκλογική του εξαΰλωση ή να διατηρήσει έναν αξιοπρεπή πολιτικό ρόλο. Το μεγάλο στοίχημα είναι να ανακτήσει τη δυναμική του, να καταστεί και πάλι πρωταγωνιστής των πολιτικών εξελίξεων και να πείσει την κοινωνία ότι αποτελεί τη μοναδική σοβαρή και αξιόπιστη εναλλακτική κυβερνητική προοπτική απέναντι στη σημερινή πολιτική πραγματικότητα.
Θα τα καταφέρει;
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
