«Και των εκ Διός υδάτων
ίνα την χώρα μη κακουργή
μάλλον δ’ ωφελεί
ρέοντα εκ των υψηλών….»
Πλάτων
Του Ηλία Αθ. Ζαλαβρά,
τ. Δασάρχη
Η περιοχή μας αλλά και γενικότερα όλη η χώρα μας έχει ένα κακό προνόμιο. Κατά 3/4 είναι ορεινή, με απότομες έως ισχυρές κλίσεις στα εδάφη της και με το μικρότερο στην Ευρώπη ποσοστό δασοκάλυψης, που μόλις εγγίζει το 19%.
Το μεσογειακό της κλίμα που πάντοτε συνοδεύεται από ραγδαίες βροχές συμπληρώνει τις προϋποθέσεις σχηματισμού έντονων χειμαρρικών φαινόμενων.
Yπολογίζεται ότι πεντακόσιοι χείμαρροι κάθε χρόνο τη ρημάζουν, μεταφέροντας στη θάλασσα 200.000 σρέμματα γόνιμης γης. Και δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις καταστροφών, ιδίως στην πεδινή κοίτη, έργων πολιτισμού (δρόμων, γεφυριών, σπιτιών κ.λπ.) αλλά και παράσυρσης – θανάτωσης ανθρώπων.
Σε παλαιότερες εποχές ο λαός μας, έχοντας μεγάλη εμπειρία πεζοπορίας υπό βροχή στις όχθες χειμάρρων και ποταμών, περιγράφει στα τραγούδια του παρόμοιες καταστάσεις. «Και το ποτάμι ήταν θολό, θολό κατεβασμένο. Φέρνει λιθάρια ριζιμιά, δένδρα ξεριζωμένα…».
Σήμερα οι τηλεοπτικές κάμερες δείχνουν ζωντανά τη θολούρα και τη μανία της παρασυρτικής δύναμης της μεγίστης πλημμυρικής απορροής. Αποτυπώνουν θύελλες διαμαρτυριών για προχειρότητες στην κατασκευή τεχνικών έργων, για κρατική αδιαφορία, και ψάχνονται να βρουν την αιτία του μεγάλου κακού.
Πώς όμως εντελώς ξαφνικά «φουσκώνουν» τα νερά των χειμάρρων, παρασέρνοντας στο διάβα τους ό,τι βρουν μπροστά τους;
Όλοι θα έχουμε διαπιστώσει σε μια γυμνή πλαγιά κατά το «μαστίγωμα» μιας δυνατής βροχής, πώς το έδαφος χαραδρώνεται και παρασύρεται προς τα κάτω. Τα αποδομημένα υλικά του (χώμα, πέτρες κ.λπ.) φθάνουν ακολούθως στον χείμαρρο, και είναι αυτά κυρίως (στερεοπαροχή) που φουσκώνουν τα καταστρεπτικά νερά του.
Η δράση δηλαδή των χειμάρρων συνίσταται στην απόσπαση γεωδών υλικών, στη λεκάνη απορροής τους και στη μεταφορά και απόθεσή τους στις πεδιάδες.
Όπως συνάγεται από τον παραπάνω νόμο του Πλάτωνα, τα όμβρια νερά από τα παλιά, «εκακούργουν» τη χώρα, αφού ελλείψει δασοκάλυψης και έργων διευθέτησης «ρέοντα εκ των υψηλών», δεν εμπλουτίζουν τα υδροφόρα στρώματα απαραίτητα, για τη δημιουργία πηγών πόσιμου νερού στα ορεινά και αρτεσιανών στις πεδιάδες.
Με λίγα λόγια, πρέπει κάποτε να κατανοηθεί και στη χώρα μας ότι ο αγώνας κατά των χειμάρρων διεξάγεται κυρίως στην ορεινή περιοχή. Η εκτέλεση εκεί των απαραίτητων τεχνικών και φυτοκομικών έργων προϋποθέτει την επιτυχία των πάσης φύσεως έργων στην πεδινή τους κοίτη.
Η Δασική Υπηρεσία έχει κατασκευάσει και στην περιοχή τέτοια έργα κυρίως στο ορεινό τμήμα του χειμάρρου Μαλακασιώτη. Χάρη στα έργα αυτά, δόθηκε ευκαιρία απασχόλησης στους κατοίκους της περιοχής, και χωριά όπως η Παναγία, ο Κορυδαλός, η Τρυγώνα, το Μαλακάσι, το Αμπελοχώρι κ.λπ. απέφυγαν τον κίνδυνο των κατολισθήσεων. Δυστυχώς, το Αθηνοκεντρικό κράτος, το κράτος που μόνο για τις πόλεις ενδιαφέρεται, σταμάτησε εδώ και χρόνια αυτήν την ευλογημένη δραστηριότητα.
Η διευθέτηση του χειμάρρου Μαλακασιώτη έμεινε στη μέση. Ενώ άλλοι επικίνδυνοι χείμαρροι, όπως ο Παλαιοχωρίτης, συνεχίζουν τη διαβρωτική και παρασυρτική τους μανία στην ορεινή περιοχή, μεταφέροντας τεράστια υλικά αποθέσεων, τόσο στην πεδινή κοίτη της γέφυρας των Αμπελίων, όσο και στο πεδινό τμήμα της γέφυρας Διάβας.
Σχετικά με το τελευταίο καταστροφικό για την εν λόγω γέφυρα, αλλά και την περιοχή επεισόδιο, κάνουμε συνέχεια των προμνησθέντων τις ακόλουθες επισημάνσεις:
Η γέφυρα της Διάβας, όπως και οι δύο γέφυρες της Σαρακίνας, ευρίσκονται στη πεδινή κοίτη του χειμαρροποτάμου Σαλαμπριά.
Εδώ στην κοίτη εκκενώσεως εναποθέτουν τα υλικά διαβρώσεως όλοι οι χείμαρροι της ορεινής Καλαμπάκας. Αποτέλεσμα είναι η διεύρυνση της κοίτης και η διαμόρφωση, μετά από τη δράση πολλών πλημμυρογόνων παροχών, μιας οριακής κλίσης. Είναι αυτή η μεγίστη δυνατή κλίση αντιστάθμισης, που λέγεται και κλίση περιπλάνησης. Αποτελεί το όριο μεταξύ των μεγαλυτέρων κλίσεων της κοίτης που προκαλούν διαβρώσεις και των μικροτέρων που προκαλούν αποθέσεις.
Εννοείται βέβαια ότι οποιαδήποτε ενέργεια μεταβολής της εν λόγω κλίσεως με την κατασκευή εγκάρσιων προς τη ροή έργων είναι αντικανονική.
Συν τοις άλλοις, δεν επιτρέπεται πλέον και η κυκλοφορία της ιχθυοπανίδας του ρεύματος. Αργά ή γρήγορα το «φουσκωμένο» ρεύμα, ή καλύτερα η Φύση, θα αποκαταστήσει την κλίση και συγχρόνως θα εξασφαλίσει την άνοδο του ψαριού σύρτι, προς τα ορεινά μικρής παροχής ρεύματα, για αναπαραγωγή και πολλαπλασιασμό.
Ίσως η αναφορά αυτή θεωρηθεί από πολλούς μια λεπτομέρεια χωρίς ιδιαίτερη σημασία. Την παραθέτω όμως για να καταδείξω την αναγκαιότητα εκπονήσεως πριν από την κατασκευή παρόμοιων έργων, μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων, η οποία σίγουρα λαμβάνει σοβαρά υπόψη και τέτοια θέματα γενικότερης οικολογικής ισορροπίας, που συχνά αποτρέπουν αφύσικες τεχνικές παρεμβάσεις.
Επιβάλλεται όμως στην κοίτη εκκενώσεως η κατασκευή έργων των εξής κατηγοριών:
• Παράλληλων προς τη ροή επενδεδυμένων αναχωμάτων. Για την προστασία των παρόχθιων εκτάσεων.
• Συγκλινόντων προβόλων. Με σκοπό την απομάκρυνση της ροής από τις όχθες και την αποτροπή του κινδύνου των πλαγιοδιαβρώσεων, ιδίως στα ακραία βάθρα των γεφυρών.
• Ουδών για την προστασία της φυσικής κλίσης από τυχόν αξονικές διαβρώσεις.
• Φυτοκομικών με κατάλληλα είδη, για την περιβαλλοντική αναβάθμιση της κοίτης και την βελτίωση της ποιότητας του διηθούμενου προς τα υδροφόρα στρώματα νερού.
Τελικά όμως και αυτά τα έργα δεν θα είναι σίγουρα και ασφαλή, εάν εκ παραλλήλου δεν γίνει η διευθέτηση των χειμάρρων της ορεινής περιοχής με την κατασκευή των απαραίτητων τεχνικών έργων (φραγμάτων, κλαδοπλεγμάτων κ.λπ.) και με την αναδάσωση των γυμνών εκτάσεων στις λεκάνες απορροής τους.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
