Ολόκληρος η σταδιοδρομία τού Αρχιμανδρίτου Ανθίμου Γαζή κατά την εποχήν τής προετοιμασίας του Αγώνος συνοψίζεται εις δύο λέξεις: Εργασία, δράσις. Επειδή ήτο πατριώτης ιερωμένος, ψυχρός από ιδιοσυγκρασίαν άνθρωπος, που ουδέποτε κατεδέχθη να κολακεύση το πλήθος, αυστηρός διά τον εαυτό του και ευσυνείδητος διά τους άλλους, ελάχιστοι ωμίλησαν και έγραψαν περί αυτού.
Και εν τούτοις, ο ιδεολόγος αυτός παπάς υπήρξε μία μεγάλη προσωπικότης τής Επα-ναστάσεως του Εικοσιένα, ηθική και πνευματική. Τα εξωτερικά γεγονότα της ζωής του συντόμως περιγράφονται. Εγεννήθη στις Μηλιές τής Θεσσαλομαγνησίας κατά ο 1764. Αφού ετελείωσε τας κλασικάς του σπουδάς, ηκολούθησε την μοναχικήν ζωήν, και αργότερα (1796) υπηρέτησεν ως ιεροδιάκονος εις τα Πατριαρχεία. Βοηθούμενος κυρίως από την αξίαν του, την πολυμάθειάν του και την ανωτέραν διανόησίν του προήχθη εις Αρχιμανδρίτην και διωρίσθη εις την Ελληνικήν εκκλησίαν της Βιέννης.
Τα καλλίτερα χρόνια τής νεότητός του (1797-1816) ο Άνθιμος Γαζής τα αφιέρωσεν εργαζόμενος εις τα γράμματα. Εις την πολύτιμον αυτήν εργασίαν του προσετέθη η μετάφρασις της «Γραμματικής των Φιλοσοφικών Επιστημών» και η έκδοσις του ενδιαφέροντος περιοδικού «Λόγιος Ερμής», την οποίαν του ανέθεσεν η ιδρυθείσα τότε εις το Ιάσιον της Ρουμανίας Εταιρεία του Ελληνικού Λυκείου.
Από το 1816 ήρχισεν η επαναστατική δράσις τού Ανθίμου Γαζή. Εγκατέλειψε την Βιέννην και μετέβη στην Οδησσό, με τον σκοπόν να ενεργήση έρανον υπέρ τής ιδρύσεως επιστημονικής Ακαδημίας. Εκεί εγνωρίσθη με τον Νικόλαον Σκουφάν και τον Αθανάσιον Τσακάλωφ, εκατηχήθη παρ’ αυτών εις τα της Φιλικής Εταιρείας και απεστάλη εις την Ελλάδα, για να εργασθή προς επιτυχίαν του μεγάλου σκοπού.
Κατά την εποχήν εκείνην που έφθασεν ο Άνθιμος Γαζής στη Ρούμελη, με το πρόσχημα να επισκεφθή τους Δελφούς, η στιγμή της δράσεως δεν είχε σημάνει ακόμη. Εάν ο επιφανής αυτός ιερωμένος εγεννάτο δέκα έτη αργότερα, θα προσειλκύετο ίσως από τον πειρασμόν τής σταδιοδρομήσεως τις την πολιτικήν. αλλά το Γένος τότε είχεν ανάγκην να συγκροτήση την σιωπηλήν λεγεώνα των αγωνιστών, που ονειροπόλησεν ο Ρήγας Φεραίος, και ο Γαζής αφωσιώδη εις την διαπαιδαγώγησιν της γενιάς τής Ρούμελης, που εκήρυξε μαζί της, κυριώτερος αυτός μοχλός, την Επανάστασιν. Επολέμησε και μετέσχεν, ως μέλος και Αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου εις την τοπικήν διοίκησιν.
Τότε ο Γαζής, εις το διάστημα εκείνο της μεγάλης δράσεώς του ως ακραιφνούς επα-ναστάτου και εντολοδόχου τής Φιλικής Εταιρείας εξήντλησε μέχρις αβολού τας οικονομίας του και περί το τέλος τού Αγώνος (1828) εβρέθη ασθενής και πάμπτωχος εις την Σκύρον, χωρίς κανέναν πόρον ζωής.
Ένα συγκινητικό γράμμα του, προς τον τότε Πρόεδρον της Κυβερνήσεως Ανδρέαν Ζαΐμην δίδει την τραγικήν εικόνα του αδίκου καταντήματος εις το οποίον είχε περιέλθει το τίμιος πατριώτης, αλλά ταυτοχρόνως αποκαλύπτει και μίαν άγνωστον πτυχήν τής ιστορίας του Αγώνος, που αναφέρεται εις την δράσιν τού Ανθίμου Γαζή «στον καιρό του Δράμαλη».
«Γνωρίσας, Εκλαμπρότατε, -έγραφεν ο Γαζής- την προς εμέ εύνοιαν και κηδεμονίαν της υμετέρας Εκλαμπρότητος, ότε προπέρυσι εν Άργει τας διακριβάς εποιούμην, διά τούτο θαρρούντως αναφέρω αυτή την επομένην υπόθεσίν μου: Ότε ήμην Αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου και ευρεθείς μόνος κατά την Λιβάδα του Ευρίπου, απέναντι του Ζητουνίου και των Θερμοπυλών, επέρασεν ο Δράμαλης μεθ’ ορμής και δυνάμεως μεγάλης κατά της Πελοποννήσου, ως ηξεύρετε, μετά δε οτκώ ημέρας ήλθον εκεί να περάσουν και αι ζωοτροφίαι του. Αλλ’ εγώ, διά να εμποδίσω ταύτας, εσύναξα τους διασκορπισμένους υπό του Δράμαλη στρατιώτας μας και επιάσαμεν τα στενά. Είχαμεν ανάγκην από σιτάρι. Και διά να προφθάσω την χρείαν, κατέ-βαλον τρεις χιλιάδας γρόσσια και ούτως διετήρησα το στράτευμα, τον τε στρατηγόν Γκούραν, τον Δυοβουνιώτην και τον Πάνον Πανουριάν. Ελθών δε προπέρυσι εις Άργος και δείξας μαρτυρημένον τον λογαριασμόν τούτον, έλαβον επικύρωσιν και διαταγήν του Εκτελεστικού, διά να τον λάβω από τας προσόδους τής Τριπολιτσάς.
»Αποστείλας λοιπόν την διαταγήν ταύτην διά του κυρίου Αναγνώστου Λόνδου, την έλαβον οπίσω από την εκεί Επιτροπήν δι’ έλλειψιν χρημάτων. Μετά ταύτα, αφού εστενοχωρήθην από έξοδα, ζητήσας ακόντο αυτής παρά της Σ. Διοικήσεως, μοι εδόθησαν διά του κυρίου Πανούτσου Νοταρά γρόσσια 500 και έμεινε το υπόλοιπον…».
Περιέγραφε κατόπιν εις την επιστολήν του ο Άνθιμος Γαζής τας περιπετείας του και την ασθένειάν του εις το Ναύπλιον και την αναχώρησίν του από εκεί, κατά σύστασιν των ιατρών, οι οποίοι τον συνεβούλευσαν να καθίση για λίγον καιρόν εις ένα νησί προς χάριν τής υγείας του.
Και κατέληγε με την τελευταίαν παράγραφον της επιστολής του εις τραγικήν επίκλησιν προς τον Πρόεδρον της Διοικητικής Επιτροπής της Ελλάδος και εις την εκδήλωσιν της απελπισίας του διά την θλιβεράν κατάληξιν του πολυετούς υπέρ του Γένους αγώνος του:
«Εκλαμπρότατε, κάμε έλεος και εις εμέ τον γέροντα και ασθενή. Στείλατέ μοι μίαν δια-ταγήν ή διά του διδασκάλου τής αλληλοδιδακτικής κυρίου Κλεοβούλου ή διά του κυρίου Θ. Φαρμακίδου, διά να λάβω την οφειλομένην ποσότητα γροσσίων, ή εδώ ή εις την άλλην τινά πλησιόχωρον νήσον, διότι είμαι πάντη στερημένος εξόδων και αποθνήσκω σχεδόν της πείνης. Έλεος! Έλεος! Δότε τω γέρο-Γαζή οβολόν! Είμαι πεποιθώς ότι θέλει εισακουσθώ από την υμετέραν φιλάνθρωπον Εκλαμπρότητα, υπέρ ής μένω προς θεόν διάπυρος ευχέτης…».
Το θλιβερόν τέλος τού Ανθίμου Γαζή, υπήρξεν η μόνη ανταμοιβή των μεγάλων υπηρεσιών που προσέφερεν εις το Γένος ο εμπνευσμένος εκείνος κληρικός. Ξένος και αδιάφορος προς κάθε συμφέρον, αφελής και ταπεινός άνθρωπος και τίμιος πρωτεργάτης του απελευθερωτικού αγώνος, απέθανε πάμπτωχος, όπως και πολλοί άλλοι των μεγάλων προσώπων που κατόρθωσαν κατά την δύσκολον εκείνην εποχήν να κρατήσουν εις απόστασιν τα κοινά από τα προσωπικά συμφέροντα.
Δ. ΓΑΤΟΠΟΥΛΟΣ
ΣΗΜ. Το κείμενο τούτο (διατηρείται η ορθογραφία του) πρωτοδημοσιεύτηκε στην «Εστία» στις 8-4-1931 και αναδημοσιεύτηκε στην ίδια Εφημερίδα στις 7-4-2011.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
