Η 8η Μαρτίου έχει χαρακτηρισθεί ημέρα της γυναίκας. Μέσα από αγώνες κατόρθωσε να βρει την πορεία της και να διεκδικήσει όσα στερήθηκαν οι πρόγονοί της και εξακολουθούν να στερούνται πολλές γυναίκες σε αρκετές γωνιές του πλανήτη.
Τα πράγματα έχουν σαφώς αλλάξει από τότε που οι φεμινίστριες διεκδικούσαν ίσα νομικά και πολιτικά δικαιώματα. Σήμερα οι γυναίκες έχουν εισχωρήσει σχεδόν σε κάθε ανδροκρατούμενο χώρο, με αποτέλεσμα να έχουν αλλάξει και τα δεδομένα στις διαπροσωπικές σχέσεις των δύο φύλων, ακόμη και στην παραδοσιακά πατριαρχική κοινωνία της χώρας.
Ποιός είναι το αφεντικό, ποιός φοράει τα παντελόνια;
Ρητορικές ερωτήσεις που ενέχουν μια δόση ειρωνείας και συχνά προβληματίζουν. Αρκετοί βρίσκουν τη λύση που τους ταιριάζει, αδιαφορώντας για τα μέχρι πρότινος κατεστημένα, ενώ άλλοι απλώς αρνούνται να τα απαρνηθούν.
Η σεμνή λευκοντυμένη νύφη κοντοστέκεται δίπλα στο μέλλοντα σύζυγό της και ενώπιον Θεού και ανθρώπων να αποδέχεται την υποταγή της στο αρσενικό. Άντε –για το έθιμο και μόνο– να πατήσει δειλά δειλά το πόδι του άνδρα της.
Σήμερα αν ρίξουμε μια ματιά στη σύγχρονη πραγματικότητα όπως την αντιλαμβάνονται και την περιγράφουν άνδρες και γυναίκες όλων των ηλικιών, αισθάνονται ένα κύμα αλλαγής στους παραδοσιακούς ρόλους των δύο φύλλων.
Η σεμνή λευκοντυμένη νύφη-γυναίκα, τα τελευταία χρόνια κατάφερε να εκδηλώσει το δυναμισμό της και να υψωθεί ενάντια στους μηχανισμούς ελέγχου που επέβαλλαν περιορισμένους και συγκεκριμένους ρόλους με κριτήριο το φύλλο και όχι τις ικανότητες.
Για ποιούς λόγους φτάσαμε στο σημείο να αφιερώνουμε ημέρα στη γυναίκα; Γιατί σ’ όλο τον κόσμο γίνονται εκδηλώσεις, δίνονται διαλέξεις, δημοσιεύονται άρθρα και εκδίδονται βιβλία με αντικείμενο τη γυναίκα;
Πράγματι έχουν τιμηθεί μεγάλες αγωνίστριες που το όνομά τους πέρασε στην ιστορία, παρουσιάστηκαν δυναμικές μορφές από την στρατιά των γυναικών. Ο αιώνας που πέρασε μας απέδειξε πως δεν μπορούν να υφίστανται δραστηριότητες στις οποίες να απουσιάζει η γυναίκα.
Θυμηθείτε πως:
– Το 1857 έκαναν διαδήλωση στη Ν.Υόρκη οι ράφτρες διεκδικώντας ίσα δικαιώματα με τούς άνδρες.
– Τον 19ο αιώνα οι σουφραζέτες (οι γυναικείες οργανώσεις) έδωσαν μάχη για να αποκτήσουμε δικαίωμα ψήφου και ίσα μεροκάματα με τους άνδρες.
– Η πρώτη Ελληνίδα φεμινίστρια που αγωνίστηκε για τη χειραφέτηση των γυναικών στην Ελλάδα ήταν η Καλλιρρόη Παρέν. Το 1887 εξέδωσε την πρώτη γυναικεία εφημερίδα την ‘Εφημερίδα των Κυριών’, μέσω της οποίας υπερασπίστηκε τα δικαιώματα των γυναικών. Επίσης για τη χειραφέτηση της γυναίκας στην Ελλάδα πρωτοστάτησαν η Μαρία Σβώλου, η Άννα Τριανταφυλλίδη, η Αθηνά Γαϊτάνου-Γιαννού κ.ά.
– Το 1983 η Νέα Ζηλανδία είναι η πρώτη χώρα που αναγνωρίζει δικαίωμα ψήφου στις γυναίκες.
– Το 1903 οι σουφραζέτες ιδρύουν το ομώνυμο κίνημα στη Βρετανία και η Μαρία Κιουρί γίνεται η πρώτη γυναίκα που τιμάται με βραβείο νόμπελ.
– Το 1907 εκλέγονται για πρώτη φορά βουλευτές 19 Φινλανδές.
– Το 1909 η Σουηδή Σέλμα Λάγκερλεφ γίνεται η πρώτη γυναίκα πού τιμάται με το βραβειο Νόμπελ λογοτεχνίας.
– Το 1921 η Μαίρη Έλεν Σμιθ γίνεται η πρώτη γυναίκα υπουργός στον κόσμο.
– Το 1946 η Εβίτα Περόν ίδρυσε το Γυναικείο Κόμμα των Περονιστών. Πίστευε στη λέξη ‘δικαίωμα’ και στην απαίτηση των αδυνάτων να ζητούν. Είχε έντονο πολιτικό ένστικτο και απίστευτη ενεργητικότητα. Το 1952 στις 26 Ιουλίου ένα εκατομμύριο άνθρωποι κατέβηκαν στο δρόμο για να την αποχαιρετήσουν κρατώντας ένα κερί στο χέρι.
– Το 1979 βραβεύτηκε η Μητέρα Τερέζα με το Νόμπελ ειρήνης, η αγία των φτωχών, όπως την αποκαλούσαν. Πέρασε όλη της τη ζωή φροντίζοντας αρρώστους, ορφανά και ανάπηρους.
– Το 1988 η Μπεναζίρ Μπούτο γίνεται πρωθυπουργός του Πακιστάν. Είναι η πρώτη γυναίκα που κυβερνά μουσουλμανική χώρα.
– Το 1992 η Μαρία Γιόπσεν, στη Γερμανία, γίνεται η πρώτη γυναίκα επίσκοπος τη Λουθηριανής Εκκλησίας.
– Το 1993 η Τανσού Τσιλέρ γίνεται πρωθυπουργός της Τουρκίας.
– Η Έμελιν Πανκχερστ αγωνίστηκε όλη της τη ζωή για τα δικαιώματα των γυναικών. Στο πλευρό της βρίσκονταν τόσο οι κόρες της όσο και ο άνδρας της ο δικηγόρος Ρίτσαρντ Πάνκχερστ, ένας από τους λιγοστούς άνδρες υπέρμαχους των δικαιωμάτων των γυναικών. Το 1903 ίδρυσε την Κοινωνική και Πολιτική Ένωση των γυναικών, την ισχυρότερη τότε δύναμη του φεμινισμού, που αριθμούσε 260.000 μέλη. Η Έμελιν Πανκχερστ υποστήριζε πως το δικαίωμα ψήφου ήταν σημαντικότερο από την ισότητα.
– Η Ίντιρα Κάντι κόρη του Νεχρού, του πρώτου πρωθυπουργού της ελεύθερης Ινδίας υπήρξε χαρισματική ηγέτιδα και επιβλήθηκε δυναμικά, έως την ημέρα της δολοφονίας της το 1984.
– Η Ελισάβετ Α΄ υπήρξε η πιο διάσημη βασίλισσα του Ηνωμένου Βασιλείου. Είχε εξαιρετικές διπλωματικές ικανότητες, θέληση μοναδική και κατάφερε να κάνει τον αγγλικό λαό να τη σέβεται όχι μόνο για τη δύναμή της, αλλά και για την εξυπνάδα της.
Η θέση που ο Πλάτωνας δίνει σ’ αυτήν μέσα στην Πολιτεία του είναι ισάξια με αυτήν του άνδρα. Πίστευε ότι οι γυναίκες μπορούν να κυβερνήσουν εξίσου καλά με τους άνδρες επειδή η σωφροσύνη, η λογική, η ανδρεία και η αρετή δεν είναι θέμα φύλου αλλά ψυχής, εκπαίδευσης και μόρφωσης. Τόνιζε ότι μία πολιτεία, που δεν δίνει παιδεία στις γυναίκες της μοιάζει με τον άνθρωπο που δεν εξασκεί και δε γυμνάζει παρά μονάχα το δεξί του χέρι.
Ο Αριστοτέλης αντίθετα θεωρεί τη γυναίκα υποδεέστερη του άνδρα, καθώς πιστεύει ότι σε σχέση μ’ αυτόν κάτι της λείπει και ότι είναι ένας ‘ατελής άνδρας’. Κατά τη διαδικασία της αναπαραγωγής, επειδή η γυναίκα έχει ένα παθητικό ρόλο (δέχεται) και ο άνδρας έναν ενεργητικό (δίνει), το παιδί κληρονομεί μόνο τις ιδιότητες του άνδρα (κάτι που όπως γνωρίζουμε σήμερα δεν ισχύει).
Βέβαια αυτή η εικόνα και θεώρηση του Αριστοτέλη για τις γυναίκες υιοθετήθηκε στον μεσαίωνα, όπου η γυναίκα υποβαθμίστηκε, θεωρήθηκε πηγή του κακού και του πονηρού και περιορίστηκε στον αναπαραγωγικό της ρόλο μόνο.
Η γυναίκα του πολιτισμένου κόσμου έχει σήμερα πλεονεκτήματα, δικαιώματα, συνήθειες που είναι αυτονόητες κατακτήσεις. Κατακτήσεις που οδηγούν την αισθητική και την εξέλιξη ένα βήμα παραπέρα, σε ότι αφορά την οργάνωση και τη λειτουργία της κοινωνίας.
Η 8η Μαρτίου είναι αφιερωμένη στη γυναίκα. Είναι για να τιμήσουμε την προσφορά και τις κατακτήσεις της ή μήπως έντεχνα σκηνοθετημένη διοργάνωση για να υποδουλώσουμε σαν δεδομένη την υποταγή της στο ισχυρό φύλο και να συμβάλουμε στη διαιώνισή της που εξυπηρετεί κοινωνιολογικά τα συμφέροντα του συστήματος και φυσικά τον πατροπαράδοτο αντρικό δεσποτισμό;
Γιατί η παράδοση θέλει τη γυναίκα ‘δούλα και κυρά’.
Γιατί η παραδοσιακή ηθική δεν επιτρέπει την ελεύθερη έκφραση των επιθυμιών της, καταδικάζει την άγαμη μητέρα και γενικότερα περιορίζει τη γυναίκα σ’ ένα τύπο που αφαιρεί κάθε προσωπικότητα. Με τον παραδοσιακό γάμο νομιμοποιείται η κυριότητα του άντρα επάνω της, σκλαβώνεται η γυναίκα με τις οικιακές ασχολίες που δεν πλουτίζουν ούτε εκφράζουν την προσωπικότητά της γιατί την κάνουν ένα αντικείμενο ‘συντηρούμενο’.
Ποιά είναι όμως, τα βαθύτερα αίτια που δημιούργησαν τις υποδουλωτικές αυτές δομές;
Παρά τις αποκρυσταλλωμένες απόψεις πλανάται μια διάθεση γκρίνιας, ενώ δεν δίνονται συνταγές επιτυχίας. Οι άνδρες συχνά αισθάνονται ανασφάλεια, φοβούνται ότι οι γυναίκες επιδιώκουν να τους αλλοτριώσουν, να τους πάρουν τις θέσεις και τους ρόλους.
Βέβαια, μη γελιόμαστε, το πρόσωπο της κοινωνίας μας εξακολουθεί να είναι ανδροκρατούμενο. H θέση της γυναίκας εξακολουθεί να είναι συμπληρωματική, γεγονός που επηρεάζει τόσο τις επιλογές της όσο και τη δυναμική της στη σημερινή πραγματικότητα.
Η γυναίκα, όσο και να την έχει ‘κατηγορήσει’, το ιερατείο της πατριαρχίας, δεν έχασε ποτέ τη θεϊκή της υπόσταση. Η γυναίκα υποτάχθηκε στον άνδρα, αλλά δεν έχασε ποτέ τη θεϊκή ‘ουσία’ της. Στα μάτια μιας μητέρας ή στα μάτια του ερωτά σου έβλεπες πάντα τα μάτια του θεού. Τα θηλυκά μάτια του θεού. Το ‘βλέμμα’ το οποίο ποτέ δε στερήθηκε η ανθρωπότητα. Αλλά ας δούμε πως εκφράζει την άποψη του ο Βίκτωρ Ουγκώ για αυτή την πραγματική λέαινα που λέγεται γυναίκα η οποία μας υπηρετεί από τη βρεφική μας ηλικία ως μητέρα.
Ο Άνδρας και η Γυναίκα
«Ο άνδρας είναι το πιο εξυψωμένο των πλασμάτων, η γυναίκα είναι το ύψιστο των ιδανικών. Ο θεός έκανε για τον άνδρα ένα θρόνο, για τη γυναίκα ένα βωμό. Ο θρόνος εκθειάζει. Ο βωμός αγιάζει.
»Ο άνδρας είναι ο εγκέφαλος, η γυναίκα η καρδιά. Ο εγκέφαλος κατασκευάζει το φως. Η καρδιά παράγει την αγάπη. Το φως γονιμοποιεί. Η αγάπη ανασταίνει. Ο άνδρας είναι δυνατός με τη λογική, η γυναίκα είναι ανίκητη με τα δάκρυα. Η λογική πείθει. Τα δάκρυα συγκινούν. Ο άνδρας είναι ικανός για όλους τους ηρωισμούς, η γυναίκα για όλα τα μαρτύρια. Ο ηρωισμός εξευμενίζει. Το μαρτύριο ανυψώνει.
»Ο άνδρας έχει την ανωτερότητα, η γυναίκα την προτεραιότητα. Η ανωτερότητα σημαίνει τη δύναμη. Η προτεραιότητα αντιπροσωπεύει το δικαίωμα. Ο άνδρας είναι ένας μεγαλοφυής, η γυναίκα ένας άγγελος. Ο μεγαλοφυής είναι άπειρος. Ο άγγελος είναι ακαθόριστος. Ο πόθος του άνδρα είναι η ανώτατη δόξα, ο πόθος της γυναίκας είναι η άκρα αρετή. Η δόξα κάνει όλο το μεγάλο, η αρετή όλο το θεϊκό.
»Ο άνδρας είναι ένας κώδικας, η γυναίκα ένα ευαγγέλιο. Ο κώδικας διορθώνει. Το ευαγγέλιο τελειοποιεί. Ο άνδρας σκέπτεται, η γυναίκα ονειρεύεται. Το να σκέπτεται κανείς σημαίνει να έχει μία νύμφη στο κεφάλι του. Το να ονειρεύεται σημαίνει να έχεις ένα φωτοστέφανο στο μέτωπο. Ο άνδρας είναι ένας ωκεανός, η γυναίκα μια λίμνη. Ο ωκεανός έχει το μαργαριτάρι που στολίζει. Η λίμνη το ποίημα που θαμπώνει. Ο άνδρας είναι ο αετός που πετάει, η γυναίκα το αηδόνι που τραγουδάει.
»Το να πετάς σημαίνει να κυριαρχείς στο διάστημα. Το να τραγουδάς σημαίνει να κατακτήσεις την ψυχή. Ο άνδρας είναι το ιερό. Μπροστά στο ναό αποκαλυπτόμαστε. Μπροστά στο ιερό γονατίζουμε. Τελικά ο άντρας είναι τοποθετημένος εκεί που τελειώνει η γη. Η γυναίκα εκεί που αρχίζει ο ουρανός». (Βίκτωρ Ουγκώ).
Μαρία Παπαστεργίου
(Αρχείο εφημερίδας “Τα Μετέωρα”)
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
