Του ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΔΗΜ. ΒΑΒΙΤΣΑ
Η έννοια του πολιτισμού έχει διανύσει μια μακρά πορεία μέσα στους αιώνες. Ιστορικά, η απαρχή του μπορεί να θεωρηθεί ότι συμπίπτει με την αφετηρία της συγκρότησης των ανθρώπων σε κοινωνίες, καθώς δεν μπορεί να υπάρξει πολιτισμός χωρίς κοινωνίες, όπως επίσης δεν μπορεί να υπάρξουν και οι κοινωνίες χωρίς τον πολιτισμό. Υπάρχει, επομένως, μία σαφής σύνδεση της κοινωνίας με τον πολιτισμό και, κατ’ επέκταση, του πολιτισμού με τον άνθρωπο, αφού χωρίς τον πολιτισμό δεν θα ήμασταν «ανθρώπινα όντα», έτσι όπως αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας, δεν θα είχαμε γλώσσα για να εκφραζόμαστε, δεν θα είχαμε συνείδηση του εαυτού μας, και θα ήταν εξαιρετικά περιορισμένη η ικανότητά μας να σκεφτόμαστε ή να συλλογιζόμαστε.
Πώς όμως ο πολιτισμός συνεχίζει και υπάρχει ακόμη; Δηλαδή, ποιες είναι εκείνες οι διαδικασίες, οι οποίες εξυπηρετούν τη μεταβίβαση του πολιτισμού από τη μία γενιά στην άλλη; Προκειμένου να προσεγγίσουμε τις απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να αναλυθεί ο ρόλος ορισμένων εννοιών όπως: της κοινωνικοποίησης, της κοινωνικής ένταξης και του εκπολιτισμού.
Η κοινωνικοποίηση είναι ένας όρος, ο οποίος χρησιμοποιήθηκε πολύ στις αρχές 20ού αιώνα από τον θεμελιωτή της Κοινωνιολογίας, τον Emile Durkheim. Η κοινωνικοποίηση λογίζεται ως διαδικασία αλληλεπίδρασης ανάμεσα στη συλλογική και ατομική συνείδηση του ανθρώπου, και περιλαμβάνει ενσυνείδητες και ασυνείδητες, προγραμματισμένες και απρογραμμάτιστες, ευθείες και πλάγιες διαδικασίες, μέσω των οποίων ο άνθρωπος μετατρέπεται σε μια κοινωνικο-πολιτισμική προσωπικότητα σύμφωνα με τους κοινωνικούς και πραγματικούς όρους ζωής, όπως αυτοί ισχύουν σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή της ιστορικής πορείας της κοινωνίας. Έτσι, ο άνθρωπος μαθαίνει ένα σύστημα αξιών και κανόνων, δομείται η συμπεριφορά του μέσω μιας μορφής «συλλογικής συνείδησης» και μεταβάλλεται από ύπαρξη «βιολογική» σε «πολιτισμική» και «κοινωνική».
Σε ό,τι αφορά στην έννοια της κοινωνικής ένταξης, αυτή αναφέρεται στη διαδικασία μέσω της οποίας κάποιος γίνεται κοινωνικός. Μεταδίδοντας η μια γενιά στην επόμενη μια σειρά από κανόνες συμπεριφοράς, διαδικασία η οποία ξεκινά από πολύ μικρή ηλικία, συμβάλλει στην προσπάθεια της μετάδοσης του πολιτισμού από τη μια γενιά στην επόμενη.
Ο όρος εκπολιτισμός αναφέρεται στη γενική μάθηση του πολιτισμού, στα πολιτισμικά πρότυπα, τα αξιολογικά συστήματα, πολιτιστικά και πολιτισμικά επιτεύγματα, γλώσσα, δεξιότητες κοινωνικές, έθιμα, κανόνες, πολύπλοκες παραστάσεις και τεχνικές, πολιτιστικές έννοιες και εκτιμήσεις κ.ά.
Τέλος, στις παραπάνω έννοιες θα μπορούσε να ενταχθεί και αυτή της εκπαίδευσης, ως μια διαδικασία μεταβίβασης του πολιτισμού από τη μία γενιά στην επόμενη. Όμως, λόγω του ότι η εκπαίδευση αποτελεί μια εξειδικευμένη μορφή κοινωνικοποίησης, που ασκείται από εξω-οικογενειακούς φορείς και έχει ως στόχο την μετάδοση γνώσεων, δεξιοτήτων και μορφών συμπεριφοράς, θεωρήσαμε ότι ο ρόλος που αναλογεί στην εκπαίδευση υπάγεται στο περιεχόμενο του γενικότερου πλαισίου στο οποίο ανήκει, της κοινωνικοποίησης.
* Ο Θεόδωρος Βαβίτσας είναι Δάσκαλος, Υπ. Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
