Η ενεργειακή κρίση και το αυξημένο λειτουργικό κόστος έχουν φέρει πολλούς δήμους της χώρας σε οριακή οικονομική κατάσταση, οδηγώντας ήδη δεκάδες από αυτούς σε σημαντικές αυξήσεις στα ανταποδοτικά τέλη καθαριότητας και φωτισμού. Για την αντιμετώπιση των ελλειμμάτων και τη θωράκιση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, το Υπουργείο Εσωτερικών δρομολογεί μια σειρά από έκτακτα και θεσμικά μέτρα:
1.Έκτακτες χρηματοδοτήσεις και ενισχύσεις: Το Υπουργείο προχωρά σε συμπληρωματικές επιχορηγήσεις μέσω των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων (ΚΑΠ) για την κάλυψη λειτουργικών δαπανών και την εξόφληση ληξιπρόθεσμων οφειλών προς τρίτους, ενώ εγκρίνονται στοχευμένα κονδύλια για δήμους που αντιμετωπίζουν επείγουσες ανάγκες.
2.Αποδέσμευση των τελών από τους λογαριασμούς ρεύματος: Στο πλαίσιο του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης που προωθεί ο υπουργός Θοδωρής Λιβάνιος, θεσπίζεται η απευθείας είσπραξη των δημοτικών τελών από τους ίδιους τους δήμους (με σύστημα που θα προσομοιάζει τον ΕΝΦΙΑ). Το μέτρο αυτό, που θα τεθεί σε πλήρη εφαρμογή, στοχεύει στο να αποκτήσουν οι ΟΤΑ άμεση ρευστότητα και να μην εξαρτώνται από τις εισπράξεις των παρόχων ενέργειας.
3.Θεσμική αναδιάρθρωση τοπικών φόρων: Ενοποιούνται παλαιότερες χρεώσεις, όπως το Τέλος Ακίνητης Περιουσίας (ΤΑΠ) και ο Φόρος Ηλεκτροδοτουμένων Χώρων, στο νέο Τέλος Τοπικής Ανάπτυξης (ΤΤΑ). Αυτό δίνει στους δήμους μεγαλύτερη ευελιξία να καθορίζουν τους συντελεστές ανάλογα με τις ανάγκες τους.
4.Ενεργειακή θωράκιση και εξοικονόμηση: Σε συνεργασία με τα συναρμόδια υπουργεία, δίνεται έμφαση σε προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης των δημοσίων κτιρίων και εγκαταστάσεων (όπως το Πρόγραμμα ΗΛΕΚΤΡΑ). Παράλληλα, επιβάλλεται ο ορισμός Ενεργειακών Υπευθύνων για τη μείωση της άσκοπης κατανάλωσης ρεύματος στις δημοτικές υποδομές και τον οδοφωτισμό.
Στόχος των παρεμβάσεων αυτών είναι να μειωθεί η εξάρτηση των δήμων από τις διακυμάνσεις της αγοράς ενέργειας και να αποφευχθεί η περαιτέρω οικονομική επιβάρυνση των δημοτών μέσω των ανταποδοτικών τελών.
Πρόγραμμα ΗΛΕΚΤΡΑ
Για την ένταξη των δήμων στα προγράμματα ενεργειακής επιδότησης και αναβάθμισης των υποδομών τους (με κυριότερο το Πρόγραμμα ΗΛΕΚΤΡΑ και τις αντίστοιχες προσκλήσεις του ΕΣΠΑ και του Ταμείου Ανάκαμψης), οι δήμοι και τα νομικά τους πρόσωπα πρέπει να πληρούν συγκεκριμένες τεχνικές και θεσμικές προϋποθέσεις:
1. Ιδιοκτησιακό Καθεστώς & Νομιμότητα Κτιρίων
–Νομιμότητα: Τα προς αναβάθμιση κτίρια (π.χ. δημαρχεία, σχολεία, κλειστά αθλητικά κέντρα) πρέπει να υφίστανται νόμιμα και να μην έχουν κριθεί κατεδαφιστέα.
–Κυριότητα: Ο δήμος πρέπει να έχει την πλήρη κυριότητα, την επικαρπία ή τη νόμιμη παραχώρηση χρήσης του ακινήτου για συγκεκριμένο μεγάλο χρονικό διάστημα.
2. Ενεργειακά Κριτήρια & Στόχοι
–Χαμηλή Ενεργειακή Κλάση: Επιλέξιμα είναι τα κτίρια που κατατάσσονται, βάσει του πρώτου Πιστοποιητικού Ενεργειακής Απόδοσης (ΠΕΑ), σε κατηγορία μικρότερη ή ίση της Δ (σε ορισμένες περιπτώσεις γίνονται δεκτά και κτίρια κατηγορίας Γ).
–Στόχος Αναβάθμισης: Οι παρεμβάσεις πρέπει να διασφαλίζουν την αναβάθμιση του κτιρίου κατά τουλάχιστον τρεις ενεργειακές κατηγορίες ή να επιτυγχάνουν εξοικονόμηση πρωτογενούς ενέργειας τουλάχιστον κατά 30%.
–Έτος Κατασκευής: Κατά κανόνα, επιδοτούνται κτίρια των οποίων η οικοδομική άδεια έχει εκδοθεί πριν από το 2010. σύμφωνα με το airetos.gr
3. Κριτήρια Επιφάνειας (Μέγεθος Κτιρίου)
–Γενικός Κανόνας: Το κτίριο πρέπει να έχει ωφέλιμη επιφάνεια άνω των 500 τ.μ. ανά αίτηση.
Ειδικές Εξαιρέσεις (Όριο άνω των 300 τ.μ.): Το όριο μειώνεται για:Δήμους με πληθυσμό κάτω των 40.000 κατοίκων.
–Νησιωτικούς δήμους κάτω των 20.000 κατοίκων.
Δήμους που ανήκουν σε λιγνιτικές περιοχές ή περιοχές που έχουν πληγεί από μεγάλες φυσικές καταστροφές.
4. Διοικητική και Τεχνική Ωριμότητα
–Ορισμός Ενεργειακού Υπευθύνου: Ο δήμος υποχρεούται να έχει ορίσει Ενεργειακό Υπεύθυνο για τις εγκαταστάσεις του και να καταγράφει τις καταναλώσεις του στο πληροφοριακό σύστημα του Υπουργείου.
–Τεχνικές Μελέτες: Απαιτείται η εκπόνηση Ενεργειακού Ελέγχου, η έκδοση του Α’ ΠΕΑ και η σύνταξη αναλυτικής τεχνικής μελέτης (ή Σύμβασης Ενεργειακής Απόδοσης – ΣΕΑ) που να τεκμηριώνει το κόστος και το όφελος των παρεμβάσεων.
–Ανώτατα Όρια: Το σύνολο των αιτήσεων ενός δήμου και των νομικών του προσώπων δεν μπορεί να ξεπερνά ένα συγκεκριμένο ποσοστό (π.χ. 20%) του συνολικού διαθέσιμου προϋπολογισμού του προγράμματος.
Ενεργειακές κοινότητες
Οι δήμοι δεν έχουν αποκλειστεί νομοθετικά από τη δυνατότητα ίδρυσης ή συμμετοχής σε Ενεργειακές Κοινότητες. Μάλιστα, τόσο το αρχικό πλαίσιο (Ν. 4513/2018) όσο και η μετέπειτα αναθεώρησή του (Ν. 5037/2023) προβλέπουν ρητά τη συμμετοχή των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ) με σκοπό την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας.
Ωστόσο, στην πράξη, οι δήμοι αντιμετωπίζουν έναν ουσιαστικό και «βίαιο» αποκλεισμό από το ηλεκτρικό δίκτυο εξαιτίας τεχνικών, γραφειοκρατικών και δομικών στρεβλώσεων:
–Κορεσμός των δικτύων (Έλλειψη ηλεκτρικού χώρου): Ο βασικότερος λόγος αποκλεισμού είναι ότι δεν υπάρχει διαθέσιμος «χώρος» στις γραμμές του ΔΕΔΔΗΕ. Όταν οι δήμοι ολοκληρώνουν τις μελέτες τους και αιτούνται όρους σύνδεσης για τα φωτοβολταϊκά τους έργα, οι αιτήσεις τους απορρίπτονται ή «παγώνουν» επειδή το δίκτυο είναι ήδη κορεσμένο.
–Προτεραιότητα σε μεγάλους ιδιώτες επενδυτές: Οι εκπρόσωποι της Τοπικής Αυτοδιοίκησης καταγγέλλουν ότι ο κεντρικός ενεργειακός σχεδιασμός έδωσε απόλυτη προτεραιότητα σε μεγάλες ιδιωτικές εταιρείες ενέργειας. Αυτές δέσμευσαν τον διαθέσιμο ηλεκτρικό χώρο (τα διαθέσιμα Κιλοβάτ), αφήνοντας τους δήμους και τις τοπικές κοινωνίες στην «ουρά».
–Γραφειοκρατία και καθυστερήσεις του ΔΕΔΔΗΕ: Ακόμη και σε περιπτώσεις όπου δήμοι κατάφεραν να πάρουν όρους σύνδεσης, οι καθυστερήσεις στην υλοποίηση των έργων σύνδεσης από τον Διαχειριστή κρατούν τα έργα ανενεργά για χρόνια.
–Μονομερείς πρακτικές των παρόχων: Σε πολλές περιπτώσεις παρατηρείται άρνηση ή καθυστέρηση εφαρμογής του εικονικού ενεργειακού συμψηφισμού (virtual net metering) από την πλευρά των προμηθευτών ενέργειας, γεγονός που ακυρώνει το οικονομικό όφελος για το οποίο οι δήμοι ίδρυσαν την κοινότητα.
Ποια είναι η λύση που προωθείται;
Για να παρακαμφθεί αυτό το αδιέξοδο, το κράτος θεσπίζει το πρόγραμμα «Απόλλων», το οποίο αποτελεί μια κεντρικά οργανωμένη ενεργειακή κοινότητα ανά Περιφέρεια. Μέσω αυτού του προγράμματος, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας επιχειρεί να εξασφαλίσει «κλειδωμένο» ηλεκτρικό χώρο και να συμψηφίσει την ενέργεια για τις ανάγκες των δήμων (δημοτικός φωτισμός, αντλιοστάσια) και των ευάλωτων νοικοκυριών, προσφέροντας μια εναλλακτική διέξοδο στον πρακτικό αποκλεισμό που υπέστησαν οι αυτόνομες δημοτικές ενεργειακές κοινότητες.
ΠΗΓΗ: airetos.gr
του Περικλή Καπετανόπουλου
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
