Η ιστορική Μάχη τής Καλαμπάκας έχει χαρακτηριστεί ως η σημαντικότερη σελίδα της Θεσσαλικής Επανάστασης του 1854 και η νίκη των Ελλήνων ως το σημαντικότερο πολεμικό επίτευγμά της.
Παρόλα αυτά όμως αυτό το μεγάλο γεγονός δεν έχει μέχρι σήμερα γιορταστεί με τις ανάλογες τιμές που του πρέπουν.
Το μόνο που έχει γίνει στην πόλη μας, για να θυμίζει αυτή τη Μάχη (10 Μαΐου 1854), είναι η ονοματοδοσία μιας οδού με το όνομα του Χριστόδουλου Χατζηπέτρου και μια προτομή του στην κεντρική Πλατεία Ρήγα Φεραίου, ωστόσο λίγοι είναι αυτοί που ξέρουν ότι ήταν ο αρχηγός των Ελλήνων στη Μάχη τής Καλαμπάκας.
Σήμερα (10 Μαΐου 2020) κλείνουμε 166 χρόνια από τη θριαμβευτική αυτή μάχη.
Η πρόταση της εφημερίδας μας προς τη Δημοτική Αρχή εδώ και χρόνια είναι να μαζευτούν με προσοχή όλα τα στοιχεία που υπάρχουν για τη Μάχη και να προετοιμαστεί ένας πανηγυρικός πρώτος εορτασμός από τη σημαντική αυτή σελίδα του τόπου μας και ολόκληρου του έθνους μας, και να καθιερωθεί.
Προτείναμε μάλιστα και την ανέγερση ενός Μνημείου στο μικρό πάρκο κάτω από το «Ξενία», μια που το σημείο είναι το πλέον κατάλληλο, αφού η ευρύτερη περιοχή αποτελεί τον τόπο όπου διεξήχθη η Μάχη.
Μερικά στοιχεία
Θα παραθέσουμε στη συνέχεια μερικά στοιχεία για τη Μάχη, παρμένα από τον Χρυσόστομο Ζήση και τον Λάζαρο Αρσενίου (Πρακτικά Α΄ και Γ΄ Ιστορικού Συνεδρίου Καλαμπάκας, 2001 και 2007, Επιμέλεια Γρηγόρης Σταγέας, Εκδόσεις Γένεσις):
Μετά από νικηφόρες µάχες των Ελλήνων, που είχαν αρχηγό τον Χριστόδουλο Χατζηπέτρο, στα Μεγάλα Καλύβια, στο Μπελέτσι (σηµερινό Παλαιοµονάστηρο), κοντά στον Πηνειό, στη Βαριµπόπη (σηµερινή Φήκη) και άλλου, παρακάµπτοντας τα Τρίκαλα ο Χατζηπέτρος βάδισε προς την Καλαµπάκα. Σκοπός του ήταν να κόψει τη συγκοινωνία Τρικάλων – Ηπείρου για να µην µπορέσουν να έρθουν Τουρκικές δυνάµεις προς ενίσχυση των Τρικάλων, όπου βρισκόταν ο Σελήµ πασάς.
Έµπειρος πολεµιστής ο Χατζηπέτρος επέλεξε τις πλέον κατάλληλες θέσεις τις οποίες κατέλαβαν οι άνδρες, όχι µέσα στην Καλαµπάκα, αλλά στην αντίπερα όχθη του Πηνειού, σε υψώµατα και σε θαµνώδεις πλαγιές των γύρω βουνών. Οχύρωσε επίσης και τα Μετέωρα, τοποθετώντας εκεί τον πρώην εισαγγελέα Αθηνών Καλλισπέρη. Οι 1.500 αγωνιστές του Χατζηπέτρου έπρεπε κατ’ αρχήν να αντιµετωπίσουν τους 4.000 άνδρες του Σελήµ πασά, που ήταν εφοδιασµένοι και µε 8 κανόνια και ήταν οχυρωµένοι από τις 30 Απριλίου (1854) σε δυο λόφους.
Ο Χατζηπέτρος ήταν ικανός και γενναίος αξιωματικός. Από τη μάχη συμπέρανε ότι οι Τούρκοι αδυνατούν να καταλάβουν την Καλαμπάκα. Και αποφάσισε από την άμυνα να περάσει στην επίθεση. Να κυκλώσει τον εχθρό και να τον εξοντώσει. Στην πραγματοποίηση του σχεδίου αυτού βοήθησαν οι 100 επαναστάτες που κατέφτασαν από τα Χάσια, με τον καπετάνιο Κοκοράβα και τον Θανάση Βλαχάβα, γιο του παπα-Θύμιου Βλαχάβα, καθώς και άλλοι από τη Μακεδονία, τα Σέρβια και τον Όλυμπο, με τους αρχηγούς τους Λάζο, Τζαχείλα, Ψαροδήμο, Συρόπουλο, Λιακόπουλο και Καραγιώργη, που αποχώρησαν από τις περιοχές τους μετά την αποτυχία της επανάστασης εκεί. Ο αριθμός τών επαναστατών στην πόλη ξεπερνούσε τώρα τους 2.500. Και με αυτούς ο Χατζηπέτρος έδωσε την εξής επιθετική διάταξη:
Ο επιλοχίας Νικόλαος Λεωτσάκος (υπάρχει οδός με το όνομά του στην Καλαμπάκα) με εθελοντές, ο Δημάκης με τους βλάχους και Ολυμπίσιοι, συνολικά 400 άνδρες, τάχθηκαν «ιππαστί» επί του δρόμου στον Μύλο τής Εκκλησιάς, με αποστολή να μη αφήσουν να περάσουν Τούρκοι από τα Τρίκαλα.
Σε θέση προ της Καλαμπάκας τάχθηκε μικρή δύναμη, για να συνδέει το τμήμα τού Λεωτσάκου με την εφεδρεία 700 επαναστατών, που κράτησε ο Χατζηπέτρος στην πόλη. Η ακριβής θέση τού τμήματος αυτού δεν περιγράφεται. Πιθανό να τάχθηκε στις Κουμαριές ή στην όχθη από το βαθύ ρέμα, που κατερχόταν τότε από την Πουλιάνα στον Σταυρό, στην οδό Τρικάλων τώρα, περνώντας ανάμεσα από τα ξενοδοχεία Φαμίση και Διβάνη. Το ρέμα τώρα καλύπτεται από τους δρόμους Μιλτιάδου, Ευαγγέλου και Αγίου Στεφάνου.
Στα ριζά τού Κόζιακα τάχθηκαν Μακεδόνες, για να εμποδίζουν πέρασμα Τούρκων από τη γέφυρα της Σαρακίνας.
Ο Καταραχιάς με 200 περίπου εθελοντές και με Ηπειρώτες τάχθηκε στις θέσεις Βίγλα και Πραβίντα (πιθανό να γράφεται λάθος η Πρεβέντα, το παλαιό όνομα της Διάβας), με αποστολή να εμποδίσει πέρασμα Τουρκαλβανών από τα Γιάννενα προς Καλαμπάκα.
Δυτικά, κάτω από τον Αϊ-Λιά και από τα Νεχώρια, στην όχθη τού Πηνειού που ήταν βαθιά, τάχθηκαν ο Κοκοράβας με τον Βλαχάβα, με 200 Χασιώτες, Ολυμπίσιους και Μακεδόνες.
Στον δρόμο από το Καστράκι προς Καλαμπάκα, στα νώτα τών Τούρκων, τάχθηκαν Ολυμπίσιοι με Χασιώτες, πιθανόν και με Καστρακινούς, που γνώριζαν το έδαφος. Πρέπει να θεωρείται βέβαιο ότι οι φύσει ανυπότακτοι Καστρακινοί θα είχαν πάρει τότε και αυτοί τα όπλα.
Το βράδυ της 1ης Μαΐου (1854), µε ραγδαία βροχή, εξόρμησαν οι Τουρκαλβανοί του Σελήµ πασά. Με αποφασιστικότητα αµύνονταν οι δικοί µας µε αλλεπάλληλες εξορµήσεις και η κατάσταση αντιστράφηκε. Οι υπέρτερες εχθρικές δυνάµεις βρέθηκαν κυκλωµένες και αποδεκατίστηκαν από τα Ελληνικά πυρά.
Νέες εχθρικές δυνάµεις όρμησαν από τα Τρίκαλα και κατευθύνθηκαν εναντίον του Χατζηπέτρου και στις 5 Μαΐου (1854) η κατάσταση έγινε κρίσιµη. Επανειληµµένες κυκλωτικές κινήσεις των Τούρκων µε επικεφαλής το Σελήµ πασά απέτυχαν. Στην κρίσιµη στιγµή κατέφθασαν Μακεδόνες εθελοντές που μπήκαν στη φοβερή Μάχη. Ο ίδιος ο Αρχηγός µε 700-800 άνδρες είχε οχυρωθεί µέσα στην Καλαµπάκα, πολλές δε οικογένειες από τις 700 της πόλης (Καλαµπάκας) κατέφυγαν στα Μετέωρα. Με την ενίσχυση των Μακεδόνων και άλλων εθελοντών, τα Ελληνικά όπλα ανέρχονταν σε 3.000.
Στις 7 Μαΐου και άλλες ενισχύσεις ήρθαν από τα Τρίκαλα σταλµένες από το Σελήµ πασά. Και η Μάχη µπήκε στη πιο κρίσιµη φάση. Στην Καλαμπάκα έφθασαν και άλλοι 1.000 περίπου εθελοντές. Οι 350 ήταν Μανιάτες με αρχηγό τον ταγματάρχη και βουλευτή Δ. Πετροπουλάκη. Άλλοι τόσοι με τον Γ. Πλαπούτα, γιο τού γνωστού στρατηγού. Οι Πετμεζάδες με 150 και ο Γ. Τζιγκουράκος με άλλους από το Ναύπλιο.
Χάρις σ’ έναν θαυµάσιο ελιγµό ο Χατζηπέτρος µε τα παλληκάρια του περικύκλωσαν τους Τούρκους. Περικυκλωµένοι οι Τούρκοι, λίγο παραέξω από την Καλαµπάκα, υπέστησαν ανηλεώς τα σφυροκοπήµατα των στρατιωτών του Χατζηπέτρου! Οι Έλληνες εξόρμησαν από τα οχυρά τους και διασκόρπισαν παντελώς τους Τούρκους που σε λίγο υπέστησαν πανωλεθρία! Οι πλείστοι Τουρκοάραβες και Τουρκοαλβανοί σκοτώθηκαν ή πνίγηκαν στον παρακείµενο Σαλαµπριά (Πηνειό), που έχει πληµµυρίσει από µια µεγάλη νεροποντή! Μόνο ο Σελήµ πασάς µε ελάχιστους κατόρθωσε να σωθεί έφιππος, καλπάζοντας προς τα Τρίκαλα!
Στο πεδίο της Μάχης εγκαταλείφθηκαν 5 κανόνια, 130 σκηνές, τα άλογα τους, 500 τουφέκια, οι σηµαίες και τόσες άλλες αποσκευές. Πιάστηκαν 150 έως 200 αιχµάλωτοι!
Τρεις µόνον ώρες κράτησε η τελευταία φάση της µάχης. Ο ιδιότυπος ελιγµός του Χατζηπέτρου χάρισε µια περιφανή νίκη στα Ελληνικά όπλα! Την 10η Μαΐου (1854) ο Χριστόδουλος Χατζηπέτρος εισήλθε θριαµβευτής στην Καλαµπάκα µε τους στρατιώτες του!
Περιχαρείς και ενθουσιώδεις οι κάτοικοι της Καλαµπάκας υποδέχθηκαν µε δάκρυα στα µάτια τους νικητές! Το απόγευµα, προεξάρχοντος του Μητροπολίτου Σταγών και Μετεώρων αοιδίµου Κυρίλλου και των Πατέρων των Μονών των Μετεώρων τελέστηκε πάνδηµος δοξολογία και ευχαριστήριοι ύµνοι αναπέμφθηκαν προς τον Ύψιστο! (Η Καλαµπάκα αποτελούσε τότε ξεχωριστή Επισκοπή, την Επισκοπή Σταγών, η οποία αργότερα -και συγκεκριµένα το 1910- ενώθηκε µε την Επισκοπή Τρίκκης και αποτέλεσαν τη Μητρόπολη Τρίκκης και Σταγών, η οποία συµπεριέλαβε και την καταργηθείσα επισκοπή Γαρδικίου).
Στον αρχαίο ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου διαβάστηκε και η Ηµερήσια Διαταγή του Χατζηπέτρου, η οποία έγραφε µεταξύ άλλων τα εξής:
«Στρατιώται,
Ενικήσατε εξ χιλιάδες στρατού ερχοµένου µετά τηλεβόλων, πολεµοφοδίων, ίππων, αµαξών, τροφών και παντός εφοδίου ίνα πολεµήσωσιν ηµάς και πολιορκήσαντες αυτούς επί δέκα ηµέρας πειναλέους και γυµνητεύοντες τους καταστρέψατε. πληθύς Τουρκικών πτωµάτων καλύπτει την γην των προγόνων ηµών πολυάριθµοι αιχµάλωτοι στρατιώται υπηρετούν υµάς. ανώτεροι και κατώτεροι αξιωµατικοί παραδοθέντες θαυµάζουν τας δάφνας σας αποδίδοντες αυτάς τω Υψίστω και µόνω. πέντε τηλεβόλα, ενενήκοντα σκηναί, εξακόσια όπλα πεζικού, τρεις σηµαίαι, ζώα, τροφαί, πολεµοφόδια και πλήθος άλλων λαφύρων ευρίσκονται εις την διάθεσίν µας…
Μετά δακρύων χαράς ο αρχηγός σας εκφράζει υµίν την ευχαρίστησίν του και απονέµει περιφανή έπαινον εις πάντας ανεξαιρέτως…
Ο Θεός µεθ’ υµών
Ο Αρχηγός των κατά Θεσσαλίαν επαναστατικών όπλων
Χρ. Χ. ΠΕΤΡΟΥ»
* Το άρθρο αποτέλεσε το κύριο θέμα της εφημερίδας “Τα Μετέωρα” με τον τίτλο “Καιρός να γιορταστεί η ιστορική Μάχη της Καλαμπάκας” τον Μάιο του 2013 – Δείτε το πρωτοσέλδιο ΕΔΩ.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
