Κακώς τους είπαν Αρχαίους. Αυτοί είναι πάντα ζωντανοί και επίκαιροι. πάντα νέοι και σύγχρονοι. Το νυστέρι της σκέψης τους έκαμε τις πρώτες μεγάλες τομές στα πανανθρώπινα προβλήματα. Ο δρόμος για την Επιστήμη, την Τέχνη, τον πολιτισμό ή ξεκινάει από το γαλανό τους βράχο ή καθώς φτάνει κοντά του, πλαταίνει και μακραίνει. γίνεται λεωφόρος, από όπου αιώνες τώρα περνάνε τα ανθρώπινα επιτεύγματα.
Ένα κείμενο του Ισοκράτη στάθηκε αφορμή αυτού του σημειώματος. Στην αρχή του «Πανηγυρικού» του ο μεγάλος οραματιστής της πανελλήνιας ιδέας θέτει ένα πρόβλημα, που και σήμερα μας απασχολεί, 2.500 χρόνια από τότε. Διαμαρτύρεται ο Αθηναίος ρήτορας για το προβάδισμα των υλικών επιδόσεων σε βάρος των πνευματικών. Παραθέτουμε σε μετάφραση το χωρίο:
«Πολλές φορές παραξενεύτηκα με αυτούς που διοργανώνουν τις θρησκευτικές γιορτές και που καθιέρωσαν τους αθλητικούς αγώνες. Οι άνθρωποι αυτοί, από τη μια μεριά κρίνουν ότι αξίζει να τιμούνται οι αθλητικές επιδόσεις, ενώ από την άλλη καθόλου δεν τιμούν αυτούς που πρόθυμα δούλεψαν για το καλό του συνόλου, και αυτούς που ανέπτυξαν τόσο το μέσα κόσμο τους, ώστε να μπορούν και τους άλλους να ωφελούν. Γι’ αυτούς τους τελευταίους φυσικό ήταν να φροντίζουν περισσότερο. γιατί θαρρώ πως και διπλάσια δύναμη αν αποκτούσαν οι αθλητές, τίποτε δε θα κέρδιζαν οι άλλοι. Από έναν όμως μυαλωμένο άνθρωπο όλοι μπορούν να ωφεληθούν, αρκεί να θέλουν να αξιοποιήσουν τη σοφία του».
Και αυτά βέβαια λέγονταν, τότε που τα νιάτα αγωνίζονταν μόνο για τον «κότινο», μόνο για τη δόξα. Φανταστείτε τώρα πόσο περισσότερο αδικούνται στην εποχή μας οι πνευματικές και ηθικές κατακτήσεις μπροστά στην απερίσκεπτη προβολή των ασήμαντων επιδόσεων της καθημερινότητας.
Στο πρώτο πλάνο σήμερα οι δεξιοτέχνες της δερμάτινης σφαίρας. Αργυρώνητοι οι τεχνίτες των σύγχρονων κραυγών. Τα πόδια λοιπόν και το λαρύγγι πάνω από το μυαλό! Τι θα πει κλασική μουσική και όπερα! Στην άκρη και οι λειτουργοί Θυμέλης!
Σημεία των καιρών. Θεοποίηση του εύκολου, του επιφανειακού, του κακόγουστου. Αποθέωση του τίποτε. Στην επικαιρότητα το ανάξιο. τυλιγμένο στην άγνοια και τη σιωπή το σοβαρό, το ωφέλιμο, το αναγκαίο. Πού να μείνει καιρός και ενδιαφέρον, να προσέξουμε το έργο του δασκάλου, του ερευνητή, του δικαστικού, του λογοτέχνη, του φιλοσόφου, του πνευματικού ανθρώπου.
Και όμως, ο κόσμος πηγαίνει μπροστά, γιατί υπάρχουν οι «ατίμητοι» (και με τις δυο σημασίες), οι παραμελημένοι, οι σοβαροί. Η άλλη πλευρά θητεύει στο εφήμερο, στο μικρόχαρο, στο κοινό. «Άρτος και θεάματα» το σύνθημά της. Πολλοί λαοί ως τώρα πλήρωσαν με την παρακμή τους αυτό το σύνθημα.
Καμιά αντίρρηση για την ψυχαγωγία, το θέαμα, τα υλικά και τα ανθρώπινα. Η διαμαρτυρία μας αλλού αναφέρεται: Στην έλλειψη του μέτρου, στην ταλαιπωρία της σοβαρότητας, στην ανατροπή της ιεράρχησης των αξιών. Αν η ιστορία περίπου επαναλαμβάνεται, δεν μπορεί κανείς να είναι πολύ αισιόδοξος για την εξέλιξη των σύγχρονων πραγμάτων.
Ξένη σε μας η απαισιοδοξία, όσο και η εύκολη αισιοδοξία. Θέλουμε να βλέπουμε τα πράγματα όπως έχουν, χωρίς παραποιήσεις. Πίστη μας είναι ότι τα εφήμερα, και στη θεμιτή τους ακόμα μορφή, δεν έχουν καμιά αξία χωρίς τις πνευματικές κατακτήσεις ενός λαού.
Εμείς οραματιζόμαστε καλύτερες ημέρες. Δίπλα στην πολυπραγματοσύνη και την αμετρία μπορούμε να βλέπουμε την ανάνηψη και την επιστροφή. Ο άνθρωπος ούτε πρέπει ούτε μπορεί να ζει συνέχεια μια ζωή ρηχή. «Βίος ανεξέταστος (και ανιεράρχητος, θα προσθέταμε εμείς) ου βιωτός ανθρώπω».
* Ο Νίκος Κατοίκος είναι Φιλόλογος.
{loadposition mypos1}
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
