Η τάση τού ανθρώπου για ευτυχία και τελειότητα

Toυ Νικολάου Κατοίκου

1. Η ευτυχία υπήρξε ανέκαθεν το όνειρο του ανθρώπου, είναι δε σχετική έννοια για τον άνθρωπο, διότι εξαρτάται από το βαθμό τελειότητάς του.

2. Ο Σωκράτης έλεγε (Ξενοφ. Απομν. Δ΄, 8, 6): «Άριστα οίμαι ζην τους μάλιστα επιμελομένους του ως βελτίους γίγνεσθαι, ήδιστα δε τους μάλιστα αισθανομένους ότι βελτίους γίγνονται» (= Θεωρώ ότι ζουν άριστα όσοι φροντίζουν να γίνουν κατά το δυνατόν καλύτεροι, πολύ ευχά-ριστα δε όσοι κατανοούν ότι γίνονται καλύτεροι). Η ευτυχία, δηλαδή, στηρίζεται στην αρετή.

3. Πλάτωνος «Πολιτεία», δ΄444Ε΄: «Αρετή μεν άρα, ως έοικεν, υγίειά τε τις αν είη και κάλλος και ευεξία ψυχής, κακία δε νόσος τε και αίσχος και ασθένεια» (…αρρώστια και ντροπή και αδυναμία).

4. «Η των καλών (έργων) μνήμη ηδεία (εστίν)», Αριστοτέλους «Ηθικά Νικομάχεια», Ι, 7.

5. Πλουτάρχου «Περί ευθυμίας», ιθ΄: «Ούτε οικία πολυτελής, ούτε χρυσίου πλήθος, ούτε αξίωμα γένους (=καλή καταγωγή), ούτε μέγεθος αρχής (=μεγάλα αξιώματα), ου λόγου χάρις, ου δεινότης ευδίαν (=ευτυχισμένη) παρέχει βίω γαλήνην τοιαύτην, όσην ψυχή καθαρεύουσα (=καθαρότητα ψυχής) πραγμάτων και βουλευμάτων πονηρών (=κακών), και την του βίου πηγήν το ήθος ατάραχον έχουσα και αμίαντον (=αμόλυντο). αφ’ ης (=από αυτή την ψυχή) αι καλαί πράξεις ρέουσι και την ενέργειαν (=δράση) ενθουσιώδη και ιλαράν (=ευχάριστη) μετά του μέγα φρονείν(=μαζί με τη μεγαλοφροσύνη) έχουσι, και την μνήμην ηδίονα (=πιο ευχάριστη) και βεβαιοτέραν (=πιο μόνιμη) της πινδαρικής γηροτρόφου ελπίδος (=από την πινδαρική ελπίδα, που τρέφει τα γηρατειά)».

6. Η ευτυχία εξαρτάται από δύο στοιχεία: Από τα γεγονότα και από τον χαρακτήρα μας. Πάνω στα γεγονότα ασκούμε επιρροή, αν τα αντιμετωπίζουμε με θάρρος, με φρόνηση και με προνοητικότητα μέσω των γνώσεών μας. επίσης, αν αποδίδουμε τη δέουσα μόνο εκτίμηση στις δυσμενείς καταστάσεις. Πηγές δυστυχίας είναι τα εξής: Η υπερεκτίμηση του χρήματος και η μεταβολή του από μέσο σε σκοπό. ο εγωισμός. η υπερεπιδίωξη της δόξας και η άγνοια ότι αυτή δύσκολα μεν κατακτάται, εύκολα όμως χάνεται.

7. Γενικά, η ευτυχία τού ανθρώπου εξαρτάται από την ευρύτητα ή τη στενότητα του αξιολογικού ορίζοντος. Όταν οι ηθικές, οι θεωρητικές, οι αισθητικές και οι μεταφυσικές βιώσεις α-φήνονται έξω από αυτόν τον ορίζοντα, τότε ο άνθρωπος δεν μπορεί ποτέ να γίνει ευτυχής. Οι βιολογικές μόνο αξίες δεν φέρνουν την ευτυχία. Την αύξηση της ευτυχίας δεν φέρνει μόνο η αύξηση των υλικών αγαθών, αλλά προπαντός η εκλέπτυνση των εντός ημών αξιολογικών αισθητηρίων.

8. Είναι βασική παράλειψη να εξετάζεται μόνο δευτερευόντως το βάθος τής ψυχής. Ο υπερτο-νισμός τής νόησης σε βάρος τού ψυχικού κόσμου μπορεί να έχει δυσμενέστατα αποτελέσματα πάνω στην ψυχική ισορροπία τού ανθρώπου. Όταν ο ορθολογισμός αποξηραίνει κάθε ψυχική ευαισθησία, τότε είναι ολεθριότατος για τα άτομα και για τα κοινωνικά σύνολα. Τους σκοπούς δεν πρέπει να τους δίνει η ευφυΐα αλλά το βάθος τής ανθρώπινης προσωπικότητας.