Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης (N. 5314/2026) καταγράφει έναν «κλειστό κατάλογο» επιτρεπόμενων νομικών προσώπων της τοπικής αυτοδιοίκησης και βάζει ημερομηνία λήξης σε όποιο δεν προσαρμοστεί. Ένας πρακτικός οδηγός βημάτων για Δημάρχους και υπηρεσίες, πριν λήξει η προθεσμία της 31ης Δεκεμβρίου 2026, με έμφαση κυρίως στους Αναπτυξιακούς Οργανισμούς που αναδεικνύονται σε βασικό λειτουργικό μοχλό των Δήμων.
Του Βασίλειου Π. Μπόκου, Δικηγόρου – AI Strategy Consultant
Προέδρου της ΔΑΕΜ Α.Ε. του Δήμου Αθηναίων
Υπάρχει μια ημερομηνία που κάθε Δήμαρχος, κάθε Γενικός/η Γραμματέας και κάθε νομικός/η σύμβουλος Δήμου οφείλει να έχει ήδη σημειώσει με κόκκινο στην ατζέντα του/της, μετά την ψήφιση του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΚΤΑ). Αυτή δεν είναι άλλη από την 31η Δεκεμβρίου 2026. Ως τότε, κάθε Δήμος της χώρας πρέπει να έχει αποφασίσει, με πράξη του Δημοτικού Συμβουλίου, τι θα απογίνει κάθε Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου (ΝΠΙΔ) που διατηρεί. Όσα Νομικά Πρόσωπα (ΝΠ) δεν έχουν προσαρμοστεί στις διατάξεις του νέου Κώδικα θα διαλυθούν «αυτοδικαίως» από την 1η Ιανουαρίου 2027. Ο χρόνος λοιπόν ήδη μετρά αντίστροφα για προσαρμογή σε αυτές τις διατάξεις (Άρθρα 184 – 291 του N. 5314/2026). Ειδικά μετά την έκδοση της διευκρινιστικής εγκυκλίου 19 (ΑΠ 45724/17.08.2026) του Υπουργείου Εσωτερικών. Δεν πρόκειται για μια ακόμη τεχνική και εύκολη προσαρμογή, αλλά για ουσιαστικές και στρατηγικής υφής αποφάσεις που πρέπει να λάβουν οι Δήμοι, καθώς αναδιατάσσεται εκ βάθρων ο χάρτης των επιχειρήσεων, ιδρυμάτων και οργανισμών που έχουν στηθεί και συν-λειτουργούν σε ένα οικοσύστημα τοπικής αυτοδιοίκησης μαζί με τους 332 Δήμους της χώρας τις τελευταίες δεκαετίες.
Ο «κλειστός κατάλογος»
Μέχρι σήμερα, κάθε Δήμος μπορούσε, σχεδόν ελεύθερα, να συστήνει δημοτικές επιχειρήσεις, κοινωφελείς επιχειρήσεις, ΝΠΔΔ και ΝΠΙΔ κάθε είδους, με αποτέλεσμα μια συσσώρευση εκατοντάδων φορέων πανελλαδικά. Ο νέος ΚΤΑ με τα άρθρα 186–188 θεσπίζει «κλειστό κατάλογο» επιτρεπόμενων ΝΠ. Κανένας Δήμος δεν μπορεί πλέον να συστήσει ή να συμμετάσχει σε ΝΠΔΔ ή ΝΠΙΔ που δεν εντάσσεται σε αυτόν τον κατάλογο και ο οποίος κάνει αναφορά σε ΔΕΥΑ, Αναπτυξιακούς Οργανισμούς και ελάχιστες ακόμη ειδικές κατηγορίες, όπως ΑΜΚΕ για «Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης» ή για λειτουργία ραδιοφωνικού ή τηλεοπτικού σταθμού κ.α.. Η σύσταση νέου ΝΠΔΔ απαγορεύεται ρητά. Παράλληλα, το άρθρο 224 παρ. 6 θέτει για πρώτη φορά αριθμητικό «πλαφόν» στους Αναπτυξιακούς Οργανισμούς που μπορεί να έχει κάθε Δήμος, ήτοι:
- Δήμοι κάτω των 100. όπως αποκαλύπτει το airetos.gr 000 κατοίκων: έως έναν (1) μονομετοχικό Αναπτυξιακό Οργανισμό, με δυνατότητα συμμετοχής και σε έναν (1) πολυμετοχικό.
- Δήμοι άνω των 100.000 κατοίκων: έως δύο (2) μονομετοχικούς (η Αθήνα εξαιρετικά έως τρεις), με δυνατότητα συμμετοχής σε έναν (1) πολυμετοχικό.
Κάθε Δήμος που σήμερα υπερβαίνει αυτά τα όρια υποχρεούται να προχωρήσει σε συγχώνευση ή λύση των πλεοναζόντων φορέων και πάλι με προθεσμία έως το τέλος του 2026.
Τα τρία σενάρια για κάθε ΝΠΙΔ
Η ουσία του πρακτικού προβλήματος που καλείται να λύσει κάθε Δήμος βρίσκεται στο άρθρο 207. Για κάθε υφιστάμενο ΝΠΙΔ (αμιγή δημοτική επιχείρηση, αναπτυξιακή Α.Ε. του παλαιού καθεστώτος κ.λπ.), το Δημοτικό Συμβούλιο οφείλει να αποφασίσει — μέχρι 31.12.2026 — ανάμεσα σε τρία σενάρια:
- Μετατροπή σε Αναπτυξιακό Οργανισμό, εφόσον υπάρχει διαθέσιμο «περιθώριο» στο αριθμητικό πλαφόν του Δήμου.
- Συγχώνευση σε ήδη υφιστάμενο Αναπτυξιακό Οργανισμό του ίδιου Δήμου.
- Λύση και εκκαθάριση, βάσει του Τμήματος ΙΑ’ του ν. 4548/2018, εφόσον ο φορέας δεν κρίνεται βιώσιμος ή απαραίτητος.
Ό,τι κι αν επιλεγεί, το προσωπικό των μετατρεπόμενων ή συγχωνευόμενων φορέων μεταφέρεται αυτοδικαίως στον Αναπτυξιακό Οργανισμό (άρθρο 208), χωρίς να απαιτείται νέα διαδικασία πρόσληψης. Εδώ, το πραγματικό ρίσκο είναι η καθυστέρηση ή η αδράνεια. Όσα ΝΠΙΔ δεν έχουν μετατραπεί, συγχωνευθεί ή λυθεί μέχρι 31.12.2026, λύνονται αυτοδικαίως από 1.1.2027, χωρίς πράξη, χωρίς προθεσμία επανόρθωσης, με εκκαθάριση εκ των υστέρων. Αυτός ο κίνδυνος του «ξαφνικού θανάτου», της ακαριαίας λύσης χωρίς οργανωμένη μετάβαση θα προκαλέσει αλυσιδωτά προβλήματα που θα πρέπει να αποφευχθούν (πχ. έκθεση σε ανεκτέλεστες συμβάσεις, νομικά κενά κ.α. σύμφωνα με το airetos.gr ). Την ίδια στιγμή καθίσταται υποχρεωτική η τροποποίηση του Οργανισμού Εσωτερικής Υπηρεσίας (ΟΕΥ) εντός 6 μηνών από τη λύση του Νομικού Προσώπου (άρα το αργότερο μέχρι 30.06.2027), ώστε να ενσωματωθούν στο Δήμο οι αρμοδιότητες του λυθέντος ΝΠ, με Γνώμη Υπηρεσιακού Συμβουλίου εντός 25 ημερών, η οποία τεκμαίρεται αν παρέλθει.
Πρακτικός οδικός χάρτης σε 6 βήματα
Με βάση λοιπόν την κωδικοποίηση των υποχρεώσεων του νέου ΚΤΑ, κάθε Δήμος που θέλει να προσαρμοστεί έγκαιρα και χωρίς εκπλήξεις οφείλει να ακολουθήσει, κατ’ ελάχιστον, την εξής πορεία μέχρι τέλους του έτους και κατά περίπτωση το τέλος Ιανουαρίου 2027:
Καταγραφή και Μητρώο Νομικών Προσώπων (άρθρο 209).
Πρώτο βήμα είναι η πλήρης απογραφή όλων των ΝΠΔΔ και ΝΠΙΔ που σχετίζονται με τον Δήμο, με διαβίβαση των στοιχείων σύστασης, μετατροπής ή λύσης στο Υπουργείο Εσωτερικών και ετήσια επικαιροποίησή τους. Η παράλειψη ενημέρωσης του Μητρώου συνιστά, σύμφωνα με τον νόμο σοβαρή παράβαση καθήκοντος του Δημάρχου.
Έλεγχος συμμόρφωσης με το αριθμητικό πλαφόν (άρθρο 188 παρ. 4).
Κάθε Δήμος πρέπει να «μετρήσει» πόσους και ποιους Αναπτυξιακούς Οργανισμούς διατηρεί σήμερα και να διαπιστώσει αν υπερβαίνει το επιτρεπόμενο όριο για τον πληθυσμό του.
Απόφαση Δημοτικού Συμβουλίου για κάθε ΝΠΙΔ, έως 31.12.2026 (άρθρο 207).
Ξεχωριστή, τεκμηριωμένη απόφαση για κάθε φορέα: μετατροπή, συγχώνευση ή λύση.
Σύσταση Επιτροπής Καταγραφής & Απογραφής Περιουσίας λυόμενων ΝΠ (άρθρο 206)
Εντός μήνα από το ΦΕΚ της λύσης ο Δήμαρχος συστήνει Επιτροπή Καταγραφής (Προϊστ. Οικ. Υπηρεσιών, Αντιδήμαρχος, 1 Σύμβουλος, απερχόμενος Πρόεδρος ΝΠ) και εντός 2 μηνών πρέπει να υπάρχει έκθεση καταγραφής και να εγκριθεί από το Δημοτικό Συμβούλιο, ώστε να υπάρξει τίτλος εγγραφής ακινήτων στο Κτηματολόγιο.
Αναθεώρηση του καταστατικού κάθε Αναπτυξιακού Οργανισμού (άρθρα 224–225).
Το νέο καταστατικό πρέπει να ενσωματώνει τους νέους σκοπούς που προβλέπει ο ΚΤΑ, να αποκλείει την εκτελεστική συμμετοχή αιρετών στο Διοικητικό Συμβούλιο, να διασφαλίζει την πλειοψηφική συμμετοχή του Δήμου στο μετοχικό κεφάλαιο και να απαγορεύει κάθε μορφή άμεσης ή έμμεσης επιχορήγησης εκτός νόμιμου πλαισίου.
Έγκριση Κανονισμού Εσωτερικής Υπηρεσίας (ΚΕΥ) από τη Γενική Συνέλευση και προσωπικό
Ο Αναπτυξιακός Οργανισμός αποκτά οργανωμένη εσωτερική διάρθρωση (Γενική Διεύθυνση – Διευθύνσεις – Τμήματα) και οφείλει να δρομολογήσει κατάταξη του προσωπικού σε μισθολογικά κλιμάκια και δημοσιονομική προετοιμασία, με την πρόσληψη τακτικού προσωπικού πλέον να γίνεται αποκλειστικά μέσω ΑΣΕΠ.
Λοιπές υποχρεώσεις και δυνατότητες για τους Αναπτυξιακούς Οργανισμούς
Παράλληλα, στον νέο ΚΤΑ προβλέπονται και μια σειρά λοιπών υποχρεώσεων που οφείλει να τηρεί ο Δήμος στο νέο περιβάλλον δράσης του με τους Αναπτυξιακούς Οργανισμούς. Για παράδειγμα, καμία ανάθεση αρμοδιότητας ή έργου από τον Δήμο προς τον Αναπτυξιακό Οργανισμό δεν είναι πλέον νόμιμη χωρίς προγραμματική σύμβαση (άρθρα 226 παρ. 11 και 647). Θα πρέπει ταυτόχρονα να ελεγχθούν υφιστάμενες προγραμματικές συμβάσεις και καταστατικά των Νομικών Προσώπων για τυχόν ασυμβατότητες. Η ανεπίσημη ανάθεση εκθέτει τον Δήμο σε ακύρωση από την Αρχή Υπερκείμενης Εποπτείας ΟΤΑ (ΑΥΕ ΟΤΑ) και σε πρόστιμα. Πολύ σημαντική είναι και η υποχρέωση που θεσπίζει το άρθρο 190 παρ. 2α για ένταξη όλων των Νομικών Προσώπων Τοπικής Αυτοδιοίκησης στον Κόμβο Οικονομικής Πληροφόρησης Τοπικής Αυτοδιοίκησης (άρθρο 533), με τον Δήμο να ευθύνεται για τη διασφάλιση της υποβολής των οικονομικών στοιχείων από τα Νομικά του Πρόσωπα.
Στο πλαίσιο του ρόλου τους, οι Αναπτυξιακοί Οργανισμοί, ως ανώνυμες εταιρείες ειδικού σκοπού των ΟΤΑ και μέσα σε ένα περιβάλλον προοδευτικής οικονομικής στενότητας, φοβάμαι ότι θα δυσκολευθούν πολύ να ανταποκριθούν αποτελεσματικά στο τεράστιο βάρος που αναλαμβάνουν με την υλοποίηση επενδυτικών προγραμμάτων, την εφαρμογή δράσεων ψηφιακής σύγκλισης, τη λειτουργία ως Οργανισμών Διαχείρισης και Προώθησης Προορισμού (DMO), την αξιοποίηση σύνθετων χρηματοδοτικών εργαλείων για τοπικά έργα μέσω Συμπράξεων Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα κ.α.. Η αδυναμία εύρεσης πόρων και χρηματοδοτήσεων από τους Αναπτυξιακούς Οργανισμούς θα οδηγήσει σε σημαντική συρρίκνωση τους, με τους Δήμους να έχουν πλέον την δυνατότητα, μετά από απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου (με απόλυτη πλειοψηφία), για κάλυψη μόνο των λειτουργικών τους δαπανών, αποκλειστικά για την ισοσκέλιση του Προϋπολογισμού τους, εφόσον δεν προβλέπονται έσοδα από άλλη πηγή (αρ.198 παρ. 4).
Εν κατακλείδι: ο Δήμος που θα προσαρμοστεί έγκαιρα θα «επιβιώσει» μιας γραφειοκρατικής μεταρρύθμισης, της οποίας το πολυσύνθετο εύρος δεν έχει γίνει πλήρως αντιληπτό ακόμα. Υπάρχουν μεγάλες πιθανότητες να απαιτηθεί να δοθούν παρατάσεις για αυτή την μετάβαση από το προηγούμενο καθεστώς. Από την άλλη πλευρά, το ρίσκο της αδράνειας είναι μεγάλο. Δήμαρχοι και μέλη Διοικητικών Συμβουλίων που θα αφήσουν να παρέλθει η προθεσμία της 31.12.2026 εκτίθενται σε ευθύνη για παράνομη λειτουργία Νομικού Προσώπου, ενώ οι αποφάσεις που ενδεχομένως ληφθούν εκ των υστέρων κινδυνεύουν με ακυρότητα. Το μήνυμα προς τη Διοίκηση κάθε Δήμου είναι ξεκάθαρο: η προσαρμογή των Νομικών Προσώπων δεν είναι ένα ζήτημα που μπορεί να μπει σε αναμονή. Είναι το πρώτο, πιο επείγον και κρίσιμο τεστ εφαρμογής του νέου Κώδικα και ο χρόνος που απομένει έως το τέλος του 2026 είναι λιγότερος απ’ όσο φαίνεται
airetos.gr
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
