Πολλοί θέλησαν να ταυτίσουν την προπαγάνδα με την αγωγή. Και υποστήριξαν μάλιστα ότι και ο Πυθαγόρας δια της «ψυχαγωγίας του», οι σοφιστές με την προσπάθεια που κατέβαλλαν να κάνουν «τον ήσσονα λόγο κρείττονα» και ο Χριστός με την εντολή του προς τους μαθητές: «Πορευθέντες εις τον κόσμον άπαντα κηρύξατε το Ευαγγέλλιον πάση τη κτίσει», έκαναν προπαγάνδα. Ο δε Παύλος φέρεται ως ο μεγαλύτερος προπαγανδιστής των αιώνων.
Αυτό βεβαίως είναι ορθόν υπό την έννοια της διαδόσεως ιδεών. Αλλά είναι εν πάση περιπτώσει εκ διαμέτρου αντίθετο το έργο του προπαγανδιστή από του παιδαγωγού, όπως οι ανωτέρω, και ως προς τον σκοπό και ως προς τις μεθόδους. Διότι:
Η προπαγάνδα αποσκοπεί να πείσει τον λαό για τούτο ή για εκείνο, να πράξει ή να μην πράξει κάτι τι. Η αγωγή αντιθέτως αποβλέπει στη διάπλαση του ατόμου, σύμφωνα προς ένα ιδεώδες και βάσει πάντοτε της φύσεως του ανθρώπου.
Η παιδεία καλλιεργεί, αναπτύσσει και εξελίσσει τις ψυχοφυσικές δυνατότητες του ανθρώπου, οι οποίες υπάρχουν εντός του σαν προδιάθεση, μετατρέποντάς τες σε ικανότητες, ενώ η προπαγάνδα εκμεταλλεύεται τις ήδη ανεπτυγμένες πνευματικές ικανότητες.
Η αγωγή με την καλλιέργεια της ψυχής του ανθρώπου και την ανάπτυξη των πνευματικών ικανοτήτων αυτού δημιουργεί, και το άτομο εξελίσσεται βελτιούμενο, επιδιώκοντας την κατάκτηση αξιών, όπως η ελευθερία, η ισότητα και η αδελφοσύνη, ενώ η προπαγάνδα δια της υποβολής (η οποία σταδιακά γίνεται επιβολή) ανακόπτει την δημιουργία και επηρεάζει την εξέλιξη του ατόμου αρνητικώς.
Ο προπαγανδιστής απασχολείται με το ΤΙ ΣΚΕΠΤΕΤΑΙ Ο ΛΑΟΣ, ενώ ο παιδαγωγός ενδιαφέρεται για το ΠΩΣ ΣΚΕΠΤΕΤΑΙ Ο ΛΑΟΣ. Ο πρώτος έχει σαν καθορισμένο σκοπό τον προσηλυτισμό, την εξασφάλιση μιας συγκατάθεσης, την θεμελίωση ενός ισχυρισμού, την αποδοχή εκ μέρους του λαού της απόψεώς του αποβλέποντας αποκλειστικά και μόνον στο ίδιον όφελος. Ο δεύτερος δεν είναι δογματικός ούτε φανατικός, είναι ερευνητής και αμφισβητίας και θέτει τα συμπεράσματά του υπό κρίση, δοκιμασία και αναθεώρηση.
Για τους λόγους αυτούς η Προπαγάνδα και η Αγωγή όχι μόνον δεν ταυτίζονται ως προς το αποτέλεσμα, αλλά η πρώτη τροφοδοτείται με την εξασθένηση των συνεπειών της δεύτερης. Και αντιστρόφως: 1) Όσο η παιδεία είναι διαδεδομένη, τόσο η προπαγάνδα περιορίζεται. 2) Όσο θα ανέρχεται η στάθμη του πολιτιστικού επιπέδου των λαών, τόσο θα σημειώνεται μείωση της δύναμης της προπαγάνδας. Και 3) Όσο η δύναμη της προπαγάνδας θα εξασθενεί, τόσο θα πολλαπλασιάζονται και οι ελπίδες για μια ειλικρινή συνεννόηση μεταξύ των λαών.
Όσο δημοκρατικότερος είναι ένας λαός, τόσο λιγότερα επιδρά επ’ αυτού η προπαγάνδα. Αντιθέτως, η προπαγάνδα επηρεάζει πολύ τις δικτατορικά διακυβερνώμενες μάζες, όπως συνέβαινε και συμβαίνει σε απολυταρχικά καθεστώτα του παρελθόντος αλλά και του παρόντος… (Το είδος του πολιτεύματος δεν ορίζεται μόνο από την κατ’ επίφαση ονομασία του).
Ο ανωτέρου πολιτιστικού επιπέδου λαός επηρεάζεται λιγότερο από ΤΗ ΛΕΓΟΜΕΝΗ ΠΕΜΠΤΗ ΦΑΛΑΓΓΑ, η οποία διαδίδει ύπουλα στις λαϊκές μάζες πανικό ή πληροφορίες που ευνοούν άλλους! Σ’ αυτό το είδος της προπαγάνδας περιορίζεται ο ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ, ο οποίος διευθύνεται από ειδικούς οργανισμούς, (π.χ. Πανεπιστήμιο του Σικάγου: «Το Δόγμα του Σοκ», με αφετηρία και εφαρμογή στις χώρες τις Λατινικής Αμερικής κατά τη δεκαετία του ’50) στη διάθεση των οποίων είναι το δίκτυο τηλεοπτικών εκπομπών, ο τύπος, το ραδιόφωνο, το διαδίκτυο και φυσικά οι έναντι κάποιας αμοιβής υπαλληλίσκοι…
Οι επιχειρούντες κατά συνέπεια προπαγάνδα στις διακρινόμενες για το χαμηλό τους πνευματικό επίπεδο μάζες, επαυξάνουν το μίσος και τον φόβο σε μεγάλο βαθμό. Η δε ανασφάλεια που επακολουθεί απλοποιεί εντελώς το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα. (Είναι ηλίου φαεινότερο γιατί ο προπαγανδιστής ενδιαφέρεται για πλήρως ελεγχόμενη και χαμηλού επιπέδου παιδεία).
Ο όρος ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ παράγεται από το λατινικό propagare (= διαδίδω) και σημαίνει: διάδοση ιδεών και αντιλήψεων δια της τηλεοράσεως, του τύπου, του ραδιοφώνου και παντός άλλου μέσου προς επηρεασμό της σκέψεως και της ενέργειας των άλλων.
Χρήση του όρου προπαγάνδα έγινε για πρώτη φορά από τον Πάπα Γρηγόριο ΙΕ΄ στην εγκύκλιό του την 22-6-1622, με την οποία προέτρεπε στην ίδρυση ενός ιδρύματος προς διάδοση της Πίστεως. Περιεχόμενο του όρου είναι: ο μετά πειστικότητας, συστηματικώς και επί μακρόν επαναλαμβανόμενος εν ευρυτάτη εννοία λόγος, δια του οποίου επιδιώκεται σχηματισμός πολιτικού, θρησκευτικού ή κοινωνικού ρεύματος δια της διαδόσεως ορισμένων ιδεών και της επιδράσεως αυτών επί της Κοινής γνώμης.
Με την πάροδο του χρόνου η προπαγάνδα έγινε αντικείμενο μελέτης των ιστορικών, των ψυχολόγων και των κοινωνιολόγων τόσον, ώστε σήμερα να αποτελεί ιδιαίτερο επιστημονικό κλάδο με αντικείμενο την τέχνη της διαδόσεως ιδεών ή αντιλήψεων ενός ή ομάδας ατόμων σε σύνολο ατόμων ή στην κοινή γνώμη μιας ή περισσοτέρων χωρών.
Κυρίως μεταχειρίσθηκαν και μεταχειρίζονται την προπαγάνδα οι Κυβερνήσεις των ολοκληρωτικών καθεστώτων. Έτσι, ο όρος προπαγάνδα απέβαλε την αρχική του σημασία και περιέπεσε στην έννοια της παραποιήσεως της αλήθειας και της πραγματικότητας.
Η προπαγάνδα χρησιμοποιήθηκε ευρύτατα κατά τον Α΄ και Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Ο υπουργός προπαγάνδας της ναζιστικής Γερμανίας Γκέμπελς ανήγαγε αυτή σε αληθινή επιστήμη. Ο Χίτλερ επιγραμματικότατα στο έργο του (Mein Kamf) Ι, κεφ. 3,6,12 και ΙΙ 6, 11 τονίζει, ότι ο προπαγανδιστής πρέπει να γνωρίζει τα εξής: «αι μεγάλαι λαϊκαί μάζαι, λόγω της προτωγόνου απλότητος της διανοίας των, γίνονται ευκολώτερον θύματα, όσον μεγαλύτερον και χονδροειδέστερον είναι το ψεύδος».
«ΝΑΦΕ ΚΑΙ ΜΕΜΝΗΣΟ ΑΠΙΣΤΕΙΝ» (ΝΑ ΜΕΝΕΙΣ ΝΗΦΑΛΙΟΣ ΚΑΙ ΝΑ ΕΝΘΥΜΗΣΑΙ ΝΑ ΔΥΣΠΙ-ΣΤΕΙΣ) ΕΠΙΧΑΡΜΟΣ (ΠΕΡΙΠΟΥ 5ος ΑΙΩΝ Π.Χ.). Αναφέρεται και ως ένας εκ των επτά σοφών της αρχαίας Ελλάδος.
Υ.Γ.: Αφιερωμένο στους νέους σοφούς-παντογνώστες, οι οποίοι ανελλιπώς από τα δελτία ειδήσεων και τον έντυπο τύπο φροντίζουν καθημερινώς για την πνευματική μας εξέλιξη, αποβλέποντας στη διαμόρφωση ενός ανωτέρου πνευματικού επιπέδου λαού!
Συγχαρητήρια στην εφημερίδα «Tα Μετέωρα» για την αμερόληπτη τόσων ετών στάση της.
Κωνσταντίνος Δ. Μπέντζιας
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
