Επιμέλεια κειμένου Βαξεβανίδης Νίκος
Στις 6 Ιανουαρίου η Αγία μας Εκκλησία εορτάζει τα Άγια Θεοφάνια ή αλλιώς τη Βάπτιση του Κυρίου Ημών Ιησού Χριστού.
Με αφορμή τη συγκεκριμένη εορτή θα θέλαμε να πούμε δύο λόγια για το θέμα του Μεγάλου Αγιασμού και για την πολύ μεγάλη σύγχυση που επικρατεί και σε αυτό το θέμα, υποστηρίζοντας ο καθένας ό,τι του πει ο λογισμός του και όχι ό,τι επιτάσσει η Εκκλησία και το τυπικό της.
Mε τον όρο “Εκκλησία” εννοούμε πάντα τους Αποστόλους, τους Ιερούς Κανόνες, τις Αναγνωρισμένες Αγίες Οικουμενικές Συνόδους και τις παρακαταθήκες των Αγίων Πατέρων, σε ό,τι αφορά κυρίως σε λειτουργικά και δογματικά θέματα. Τα υπόλοιπα αξιώματα που γνωρίζουμε, από τον Μητροπολίτη της περιφέρειάς μας και Ιερέα της ενορίας μας μέχρι τον Αρχιεπίσκοπο και τον Πατριάρχη, είναι η διοίκηση της εκκλησίας, ο καθένας στο πλαίσιο που του αναλογεί. Οι δεύτεροι, δηλαδή, είναι οι προσωρινοί διαχειριστές της παρακαταθήκης που μας άφησαν οι πρώτοι και οφείλουν να τη διαφυλάττουν ακέραια και να την εφαρμόζουν ανόθευτη.
Ο Μ. Αγιασμός κάθε χρόνο θα μπορούσαμε να πούμε πως μπερδεύει τους πιστούς, αφού πολλοί του δίνουν αξία ίση ή ακόμα και περισσότερη από αυτήν της Θείας Κοινωνίας!!!
Μεγάλο ρόλο στη σύγχυση αυτή παίζουν και οι περιορισμένες γνώσεις κάποιων ιερέων, που με τα λεγόμενα τους εκείνη την ημέρα εντείνουν το μπέρδεμα παρά βοηθούν το ποίμνιο, προτρέποντας λανθασμένα πως πρέπει να γίνει λήψη από τον πιστό πρώτα του αγιασμού και μετά του αντιδώρου ή ακόμα πως δεν επιτρέπεται να κρατήσουν οι πιστοί τον Μεγάλο Αγιασμό στο σπίτι τους.
Τα πράγματα όμως δεν είναι καθόλου έτσι!
Σε ερώτηση που δέχτηκε κάποτε για το συγκεκριμένο θέμα ο αείμνηστος Ιεροκήρυκας και μύστης της Αγίας Γραφής, του Ευαγγελίου, των Ιερών κανόνων και των τυπικών των Ιερών Ακολουθιών, Δημήτριος Παναγόπουλος ξεκαθάρισε το θέμα με το γνωστό αυστηρό του ύφος, προκαλώντας όποιον έχει διαφορετική γνώμη βασισμένη είτε στην παράδοση είτε στα λεγόμενα κάποιου Αγίου που ασχολήθηκε με το θέμα, να την παραθέσει. Φυσικά κανείς δεν είχε ούτε να συμπληρώσει ούτε να αφαιρέσει κάτι μετά το πέρας της ομιλίας. Πριν παραθέσουμε το απόσπασμα της απομαγνητοφωνημένης ομιλίας, να πούμε περιληπτικά τα εξής:
Η Θεία Κοινωνία είναι το σώμα και το αίμα του Χριστού, συνεπώς προηγείται όλων των υπολοίπων. Το Αντίδωρο συμβολίζει το σώμα της Παναγίας, αφού από εκεί θα βγει εκείνο το κομμάτι το οποίο αργότερα θα μεταβληθεί σε Σώμα και Αίμα Χριστού, συνεπώς μετά τον Χριστό, έρχεται η Παναγία. Τρίτος στη σειρά είναι ο Μέγας Αγιασμός.
Για όλα τα παραπάνω υπάρχουν αναλυτικότατες πληροφορίες, ώστε ο πιστός να ενημερωθεί, προς τήρηση της θέσεως και της τάξεως απέναντι στις ευλογίες που μας προσφέρει η Αγία μας Εκκλησία.
Εμείς θα παραθέσουμε ένα μικρό μέρος της ομιλίας χάριν συντομίας, που είναι όμως αρκετό, ώστε να καταλάβουμε τι ισχύει, και να πράξουμε ορθά.
Λέγει , λοιπόν, ο αείμνηστος Παναγόπουλος:
«Μια ψυχή έχει γράψει ένα ερώτημα: ποιο λαμβάνεται πρώτο την ημέρα των Θεοφανείων μετά την Θεία Κοινωνία: Ο Μεγάλος Αγιασμός ή το Αντίδωρο;
Στο σημείο αυτό θα ήθελα να σας πω το εξής. Υπάρχει τρομερά σύγχυσις! Αυτή εδώ η ψυχή τουλάχιστον βάζει τη Θεία Κοινωνία μπροστά από τα άλλα δύο. Ξέρετε ότι υπάρχουν άνθρωποι, και κληρικοί ακόμη, οι οποίοι λέγουν ότι απαγορεύεται η Θ. Κοινωνία του Σώματος και του Αίματος του Κυρίου μας την ημέρα των Θεοφανείων; Το ξέρετε αυτό το πράγμα; Είναι φρικτό αυτό! Δεν κοινωνούν λέει σήμερα! Γιατί; Διότι κοινωνούν με Μεγάλο Αγιασμό!!! Και τι είναι ο Μεγάλος Αγιασμός; Πες μου πρώτα πρώτα γιατί λέγεται Μεγάλος Αγιασμός και ποια η διαφορά του Μεγάλου Αγιασμού με τον μικρό Αγιασμό; Πως το έχεις μες το κεφάλι σου άνθρωπε, είτε λαϊκός είσαι είτε κληρικός είσαι; Ποια η διαφορά του ενός με του άλλου;
Το Πνεύμα το Άγιο αγαπητοί μου, δεν βγάζει πρώτο και δεύτερο πράμα. Α και Β ποιότητα. Λέγεται Μεγάλος Αγιασμός, διότι η ακολουθία είναι μεγαλυτέρα, ενώ ο άλλος έχει μικρότερη. Η διαφορά είναι ότι ο ένας γίνεται μία φορά το χρόνο, διότι μία φορά εβαπτίσθη ο Χριστός μας. Ο άλλος γίνεται κάθε μέρα και κάθε μήνα.
Έχουμε λοιπόν νερό, το οποίο το πήρες από τη βρύση, ή από το πηγάδι ή δεν ξέρω από πού. Αυτό κάποιος το αγίασε και έγινε αγιασμός. Πείτε μου ποιος το αγίασε; Το αγίασε ο Χριστός; Το αγίασε το Πνεύμα το Άγιο δια του κληρικού που επικαλείται το Πνεύμα το Άγιο να αγιάσει το ύδωρ τούτο; Τώρα ερωτώ, ποιος είναι ανώτερος το αγιασθέν ή ο Αγιάζων; Το δώρο ή ο Αγιάζων το δώρο; Φαρισαίε τυφλέ, λέγει ο Κύριος!!!
Σαν μερικούς κληρικούς που τους βάζουν το αντίδωρο επάνω στην Αγία Τράπεζα και αντί να φιλήσουν το χέρι του ιερέως, φιλούν το μαντήλι. Ποιο είναι ανώτερο; Το μαντήλι ή το χέρι του ιερέως που είναι ματωμένο; Ο ένας ταπεινοφρονεί, ο άλλος ταπεινολογεί, ο ένας ασπάζεται το μαντήλι, ο άλλος δε δέχεται να του ασπαστεί το χέρι, γιατί πιθανόν να είναι και δεσπότης ο άλλος. Ό,τι θέλει ας είναι! Τα χέρια σου είναι ματωμένα από το Χριστό που θυσιάζεις εκείνη την ώρα!
Αυτό το θέμα, λοιπόν, με έχει απασχολήσει και προ δεκαετίας και είχα ακούσει και από θεολόγους και από κληρικούς και από λαϊκούς γνώμες που είναι μακριά από την αλήθεια και δεν έχουν καμία βάση. Δεν στέκονται πουθενά. Ούτε από την παράδοση ούτε από την Εκκλησία. Τους λέω, κύριοι δεν έχετε δίκιο. Δεν είναι έτσι τα πράγματα. Τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά και αναγκάστηκα τότε να το γράψω. Το έχω γράψει, για όποιον θέλει, στον 15ο τόμο της Αγίας Μαρίνης.
Ας δούμε, λοιπόν, ποια είναι η γνώμη της Εκκλησίας και των Αγίων Πατέρων και όλοι αυτοί που λένε τα δικά τους δεν αντιπροσωπεύουν καμία γνώμη παρά μόνο τη δικιά τους. Ίσως έτσι να το πήραν από το γέροντά τους, ίσως να το άκουσαν κάπου κλπ.
Θα σας πω τώρα τι ισχύει, ώστε να μάθετε και να ωφεληθείτε, και αν κάποιος έχει άλλη γνώμη σωστοτέρα, αγιωτέρα δεν έχω καμία αντίρρηση να παρουσιασθεί .
Κάθε έτος την ημέρα αυτή (Θεοφάνεια) γίνεται πολύς λόγος και ακούγονται πολλές γνώμες από λαϊκούς και κληρικούς περί του τρόπου χρήσεως αυτού του Αγιασμού. Ορισμένοι λέγουν ότι ο Αγιασμός ούτος δεν χρησιμοποιείται τον υπόλοιπο χρόνο υπό των πιστών, παρά μόνον υπό της εκκλησίας και μάλιστα κατόπιν νηστείας. Άλλοι λέγουν, ο Αγιασμός της παραμονής των Θεοφανείων δεν πίνεται υπό των πιστών, αλλά χρησιμοποιείται μόνο για αγιασμό οίκων, υποστατικών κλπ. Ακόμη τινές υποστηρίζουν ότι ούτε Θεία Κοινωνία δεν λαμβάνουμε την ημέρα των Θεοφανείων (!) καθότι κοινωνούμε με Μέγα Αγιασμό. Και τέλος, κυκλοφορεί η απειλή ότι αμαρτάνουν θανασίμως οι βαστάζοντες τον Αγιασμό των Θεοφανείων εις την οικία τους και ότι χρειάζεται ιερεύς, εξαπτέρυγα και ακολουθία ειδική, ώστε να μεταφερθεί ο Αγιασμός αυτός από την εκκλησία. Τέλος υπάρχουν ολίγοι, βεβαίως, κληρικοί και λαϊκοί οι οποίοι υποστηρίζουν ότι δυνάμεθα να έχουμε εις την οικία μας Αγιασμό των Θεοφανείων και ότι μπορούμε να λάβουμε και οι πιστοί τον Αγιασμό της παραμονής και δη επιτρέπεται να κοινωνήσουμε Σώμα και Αίμα Χριστού την ιδία ημέρα των Θεοφανείων.
Που είναι όμως η αλήθεια; Οι περισσότεροι είναι οι πρώτοι. Που είναι η αλήθεια; Εις τους πρώτους τους πολλούς ή εις τους ολίγους τους δευτέρους; Η αλήθεια φαίνεται να είναι με τους ολίγους, όπως πάντα. Οι πρώτοι, αν ερωτηθούν από πού έχουν αυτές τις απαγορεύσεις, δε θα δυνηθούν ούτε έναν μάρτυρα να παρουσιάσουν υπέρ τους. Ενώ οι δεύτεροι έχουν δύο μάρτυρες λίαν αξιοπίστους. Την Εκκλησία και την παράδοση.
Η Εκκλησία πληροφορεί ημάς σαφώς με τα εξής:
Λέγει ο ιερεύς: ὑπέρ τοῦ γεννηθῆναι τό ὕδωρ τοῦτο, ἁγιασμοῦ δώρων, ἁμαρτημάτων λυτήριον, εἰς ΙΑΣΙΝ ΨΥΧΗΣ καὶ ΣΩΜΑΤΟΣ, καί πρὸς πᾶσαν ὠφέλειαν ἐπιτήδειων…
Εάν δεν το λάβω, πως θα τα έχω αυτά τα πράγματα;Αφού μου απαγορεύεις να το λάβω, την παραμονή για παράδειγμα;
Δεύτερον: Ὑπὲρ τοῦ γενέσθαι αὐτὸὕδωρἁλλόμενονεἰςζωὴναἰώνιον, τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν.
Ὑπὲρ τῶ νἀντλούντων καὶ ἀρυομένων εἰς ἁγιασμὸν οἴκων, τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν.
Να πάρουμε να ραντίσουμε και το σπίτι μας.
Ὑπὲρ τοῦ καταξιωθῆναι ἡμᾶς ἐμπλησθῆναι ἁγιασμοῦ, (να πιούμε να χορτάσουμε) διὰ τῆς τῶν ὑδάτων τούτων μεταλήψεως, τῇ ἀοράτῳ ἐπιφανείᾳ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν.
Αυτά είναι λόγια της παραμονής των Θεοφανείων αλλά και της ιδίας ημέρας, γιατί δεν διαφέρει σε τίποτα. Έτσι, από αυτά βλέπουμε ότι το ύδωρ αγιάζεται χάρις των πιστών.
Ακόμη στην ευχή της ακολουθίας του αγιασμού συν τοις άλλοις αναγιγνώσκουμε τα εξής:
Αὐτός ουν, φιλάνθρωπε βασιλεῦ, πάρεσοκαὶνῦν (παρουσιάσου εδώ και τώρα) διὰ τῆς ἐπιφοιτῆσεως τοῦ Ἁγίου σου Πνεύματος, καὶ ἁγίασον τὸ ὕδωρ τοῦτο.
Καὶ δὸς αὑτῷτ ήν χάριν τῆς ἀπολυτρώσεως, τὴν εὐλογίαν τοῦ Ἰορδάνου. Ποίησον αὐτὸ ἀφθαρσίας πηγήν, ἁγιασμοῦ δῶρον, ἁμαρτημάτων λυτήριον, νοσημάτων ἀλεξιτήριον, δαίμοσιν ὀλέθριον, ταῖςἐναντίαιςδυνάμεσινἀπρόσιτον, ἀγγελικῆς ἰσχύος πεπληρωμένον. Ἵνα πάντες οἱ ἀρυόμενοι καὶ μεταλαμβάνοντεςἔχοιεναὐτὸπρὸςκαθαρισμὸνψυχῶν τε καὶ σωμάτων, πρὸς ἰατρείαν παθῶν, πρός ἀγιασμὸν οἴκων, πρός πᾶσαν ὠφέλειαν ἐπιτήδειον.
Άρα, είναι για εμάς και για τα σπίτια μας. Η Εκκλησία, λοιπόν, δια των ανωτέρω διδάσκει ότι το αγιασθέν τούτο ύδωρ είναι δια τους πιστούς και τα υποστατικά τους. Και αφού ούτω λέγει, πώς μερικοί κωλύουν τη χρήση αυτού από τους πιστούς κατά την παραμονή των Θεοφανείων; Αυτά, λοιπόν, λέγει εις μάρτυς, η Εκκλησία.
Ο δεύτερος μάρτυς, η ιερά παράδοση, δι’ ενός λίαν επίσης αξιοπίστουμάτυρος, του Ιερού Χρυσοστόμου μας λέγει τα εξής:
«κατά την εορτήνταύτην άπαντες υδρεύονται, οίκαδε τα νάματα φέροντες και εις ενιαυτόνφυλάττουσιν
Δεν είναι δικά μου λόγια. Επομένως μπορεί ο άνθρωπος (προτρέπεται εκ μέρους του Αγίου Χρυσοστόμου) να πάει να πάρει Αγιασμό, να έχει να πίνει όλο το χρόνο!
Ο λόγος αυτός του Αγίου Χρυσοστόμου για όποιον ενδιαφέρεται να μάθει τι ισχύει, είναι στο Άγιον Βάπτισμα του Σωτήρος τόμος Ε’ και αν κανείς δεν το έχει αυτό, θα κοιτάξει στην Πατρολογία Migne στον 49Ο τόμο σελίδα 366 παράγραφος 2. Και όσοι δεν έχουν ούτε αυτό, να κοιτάξουν του Καλλινίκου, ‘’χριστιανικός ναός και τα τελούμενα εν αυτω’’ στη σελίδα 574
Εκ της μαρτυρίας, λοιπόν, ταύτης δυνάμεθα να έχουμε το αγιασθέν ύδωρ εις τον οίκο μας ολόκληρο το έτος. Αντίθετη γνώμη γραπτή δεν έχουμε και δεν δυνάμεθα να έχουμε. Διότι δεν έχει άλλον σκοπό ο Αγιασμός τούτος που λέγεται και Μέγας, καθότι αρχαιότερος, δηλαδή μεγαλύτερος εις ηλικίαν και ακολουθία από ημερών Μεγάλου Βασιλείου. Παλιά δεν υπήρχε μικρός Αγιασμός που είναι μικρότερος σε ηλικία και βραχύτερος κατά την έκταση, του οποίου την ημερομηνία της παρουσιάσεώς του, δεν γνωρίζουμε ακριβώς. Αρκεί να λεχθεί ότι στο σειριακό ευχολόγιο του Μιχαήλ του Σύρου, του 1167 μ.Χ.,η ακολουθία του μικρού αγιασμού, όπως είναι σήμερα διατυπωμένη, δεν υπάρχει.
Κάτι ακόμα. Ποια σειρά πρέπει να ακολουθήσουμε εμείς οι πιστοί την ημέρα των Θεοφανείων, ευρισκόμενοι μπροστά στον Μ. Αγιασμό, το Αντίδωρο και την Θεία Κοινωνία;
Η σειρά πρέπει να είναι η εξής:
Πρώτον η Θεία Κοινωνία, δεύτερον το Αντίδωρο και τρίτον ο Αγιασμός. Η Θεία Κοινωνία είναι Αυτός Ούτος ο Κύριος, ο Αγιάζων τα ύδατα. Κατόπιν του Δώρου είναι το Αντίδωρο που δεν είναι άλλο ει μη η Θεοτόκος. Η κοιλία Αυτής κατά τον Άγιο Γερμανό(βλέπε Ιερό Πηδάλιο κανών Β’ εν Αντιοχεία υποσημείωση 1). Τρίτον ο Αγιασμός.
Πρέπει να προηγηθεί το Αντίδωρο του Αγιασμού, παρότι η ακολουθία δεν το καθορίζει σαφώς, αλλά εάν προσέξει κανείς, θα το αντιληφθεί. Στη σειρά φαίνεται να διαβάζεται ο Αγιασμός και να ραντίζεται ο λαός υπό του ιερέως μετά από το… Ἀνυμνήσωμεν οἱ πιστοί, τῆς περὶ ἡμᾶς τοῦ Θεοῦ οἰκονομίας κλπ… Εἶτα ὁ ψαλμός, Εὐλογήσω τὸν Κύριον, καὶ δίδοται τὸ κατακλαστόν (Αντίδωρον), καὶ γίνεται τελεία Ἀπόλυσις.
Εδώ βλέπουμε ότι εράντιζε το λαό, δεν επότιζε! Ράντιζε, ξαναλέω, δεν επότιζε, έτσι καθορίζει η ακολουθία, ώστε να πεις ότι του δίνει πρώτα τον Αγιασμό και έπειτα το Αντίδωρο.
Κατά συνέπεια, αν ο πιστός έχει υπόψη του ότι το αντίδωρο έχει τη θέση της Θεοτόκου και η Θεοτόκος είναι η ζωντανή κιβωτός και τον δέχτηκε στα σπλάχνα της 9 μήνες τον Χριστό, ενώ ο Ιορδάνης τον εδέχτηκε…μόλις, θα ακολουθήσει αυτή τη σειρά.
Όποιος θέλει ας παρουσιαστεί να μας πει ότι είναι κάτι το αντίθετο από αυτά που λέει η Εκκλησία και οι Πατέρες, αμήν.»
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
